🔹 1-топ: Экономикалық-географиялық жағдай және Н.Н. Баранский ілімі
1. Математикалық-географиялық және физикалық-географиялық жағдайдың айырмашылығы неде?
Елдің координаттар жүйесіндегі орналасуы математикалық-географиялық жағдай деп аталады. Ал жартышарда, материкте немесе дүниежүзінің бір бөлігінде орналасқан мекенжайы, елдің маңызды табиғи нысандарға қатысты жағдайы физикалық-географиялық жағдайды білдіреді.
2. Географтарды елді қоршаған нысандар мен құбылыстардың ішінен нақты не қызықтырады?
Географтарды бұл тұрғыда елдің экономикалық дамуына тура немесе жанама әсер ететін нәрселер ғана қызықтырады.
3. Кез келген елдің экономикасы не нәрсеге мүдделілік танытады?
Кез келген елдің экономикасы барлық өндірген тауарын тиімді әрі қымбат сатуға, ал қажет тауарын арзан сатып алуға, сондай-ақ көлікке кететін шығынды қысқартуға тырысады.
4. Экономикалық-географиялық жағдай туралы ілімді алғаш рет ғылыми түрде кім әзірледі?
Атақты ғалым, географ-экономист Н.Н. Баранский алғаш рет бұл сұраққа ғылыми түрде толық жауап беріп, экономикалық-географиялық жағдай туралы ілім әзірледі.
5. Сауда серіктесін таңдауда халық саны мен табыс деңгейінің рөлі қандай?
Халқы көп елде тауар сатқан тиімді болғанымен, егер олардың табысы төмен болса, басқа сатып алушылар іздеу қажет. Халық саны аз, бірақ табысы жоғары мемлекет тиімдірек сауда әріптесі бола алады.
🔹 2-топ: Экономикалық-географиялық жағдайдың түрлері (1-бөлім)
1. Транспорттық-географиялық жағдай деген не және оны талдауда не ескеріледі?
Бұл – транспорттық желіге қатысты жағдай. Талдау көрсеткіштеріне жолдар, олардың қашықтығы, транзит мүмкіндігі, көлік құралдарының түрлері, сыйымдылығы, тасымалдау құны мен қолжетімділігі жатады.
2. Неліктен транспорттық-географиялық жағдайда теңіз жолдарына шығу мүмкіндігі жеке бағаланады?
Себебі теңіз кемелерінің тауар сыйымдылығы жоғары және бірыңғай ортақ бағамен бір барғанда өте көп тауар тасымалдауға мүмкіндік береді.
3. Өнеркәсіптік-географиялық жағдай нені сипаттайды?
Бұл – қуат көздері, өнеркәсіптік өңдеу орталықтары және ғылыми-техникалық базаларға қатысты жағдайды білдіреді.
4. Өз табиғи ресурстары жоқ немесе аз елдер жаңа зауыт-фабрика салмас бұрын қандай мәселені шешеді?
Олар «энергия мен шикізатты қандай елден сатып аламыз» деген мәселені шешіп алады. Себебі шикізат беретін ел шалғайда болса, көлік шығыны көп болып, дайын өнімнің бағасы өсіп кетеді.
5. Агрогеографиялық жағдай деген не және оның мақсаты қандай?
Бұл – азық-түлік базалары мен ауылшаруашылық өнімдерінің негізгі тұтыну орталықтарына қатысты жағдай. Оның негізгі мақсаты — елдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
🔹 3-топ: Экономикалық-географиялық жағдайдың түрлері (2-бөлім)
1. Нарықтық (географиялық өткізу) жағдайында ірі сатып алушыларға кімдер жатады?
Тауарларды елдегі халықпен қатар, онда орналасқан компаниялар мен фирмалар, сондай-ақ өз қажеттілігі үшін (мысалы, технологиялар) тауар сатып алатын көрші елдердің үкіметтері жатады.
2. Нарықтық жағдайды талдауға арналған негізгі көрсеткіштер қандай?
Халық саны мен табысы, олардың құрамы, сатып алу дәстүрі, неге артықшылық беретіні, әдеті, тұтыну құрылымы, сатып алушы үкіметтің қажеттілігі, арақашықтық пен көліктің қолжетімділігі.
3. Демографиялық (демогеографиялық) жағдай көрші елдерге қашан тиімді болады?
Егер бір елде жұмыс күші немесе маман тапшылығы болса, ал көрші елдерде еңбек ресурстары немесе жоғары санатты мамандар жеткілікті болса тиімді. Олар жұмысқа маман шақыра алады немесе бірлесіп бизнес дамытады.
4. Демографиялық жағдайды талдағанда қандай көрсеткіштер есепке алынады?
Еңбекке жарамды халық, олардың біліктілігі, жұмыссыздар саны, еңбек келісімшартының құны, кәсіби және ғылыми-техникалық даярлау орталықтары, арақашықтық пен көліктің қолжетімділігі.
5. Рекреациялық-географиялық жағдайдың мәні неде және көрші елдерге барудың қандай пайдасы бар?
Бұл – демалыс және туризм орындарына қатысты жағдай. Көрші елдерде туризм жақсы дамыса, азаматтар қолжетімді бағада емделіп демала алады, әрі алыс елдерге қарағанда мемлекеттен сыртқа аз ақша шығарылады.