🔹 1-топ: Климаттың адам өміріне әсері және энергетикалық ресурстар
1. Климат адамның өмір сүру салты мен тамақтану мәзіріне қалай әсер етеді және Қазақстанның климаттық жайлылығы қалай бағаланады?
Климат адам өміріне жан-жақты әсер етеді. Мысалы, қыстың суығында адам энергияны көп жұмсайтындықтан, тамақ құрамында ет, калориясы жоғары ыстық тамақтардың мол болғаны дұрыс және жылы киім мен баспана қажет. Климаттың қолайлылығы (жайлылығы) — адам өмірі мен шаруашылыққа әсерін анықтайтын 30-ға жуық көрсеткіштен (температура, жауын-шашын, жел күші т.б.) тұратын кешенді көрсеткіш. Осы қолайлылық дәрежесіне қарай Қазақстан аумағы екі зонаға бөлінеді: 1) қолайлы және 2) орташа қолайлы.
2. Климат қандай шаруашылық салалары үшін табиғи ресурс көзі болып табылады?
Климат бірқатар экономика салалары үшін табиғи ресурстар көзі болып табылады. Олардың қатарына мынадай негізгі ресурстар жатады: энергетика үшін — энергоклиматтық ресурстар, ауылшаруашылығы үшін — агроклиматтық ресурстар және туризмді дамыту үшін — туристік-климаттық ресурстар.
3. Жел және Күн энергетикасының тарихи дамуы мен Киото хаттамасының бұл салаға тигізген әсері қандай?
ХІХ ғ. аяғы мен ХХ ғ. басында даниялықтар алғашқы жел (ЖЭС), ал американдықтар тұңғыш Күн электрстансысын (КЭС) салды. Бастапқыда құрал-жабдықтар мен электр энергиясының қымбаттығына байланысты бұл сала баяу дамыды. Алайда, 1997 жылы Жапонияның Киото қаласында Киото хаттамасына қол қойылып, дамыған елдер көмірқышқыл газын азайтуға шешім қабылдағаннан кейін және мемлекеттік қолдаудың арқасында Күн мен Жел энергетикасы қарқынды дами бастады.
4. Қазақстанның баламалы «жасыл» энергетиканы дамытудағы мақсаты мен ЖЭС және КЭС салуға қолайлы аймақтары қандай?
Қазақстан 2015 жылғы Париж келісімі мен Киото хаттамасынан кейін «жасыл» энергетикаға көшуге кірісті және 2050 жылы ел қажеттілігінің жартысын осы көздермен қамтамасыз етуді көздеп отыр. Елімізде жылдық орташа жылдамдығы 4 м/сек-тан асатын Жетісу қақпасы, Шелек дәлізі және Каспий жағалауы жел энергетикасы (ЖЭС) үшін әлемдегі ең бірегей қолайлы жерлер болып табылады. Ал Күн электрстансыларын (КЭС) Қазақстанның барлық аймақтарында орнатуға болады, бірақ күн сәулесі ұзақ түсетін, бұлтсыз әрі ашық күндері көп жерлерде тиімділігі жоғары.
🔹 2-топ: Агроклиматтық және туристік-климаттық ресурстар
1. Агроклиматтық ресурстар дегеніміз не және оның негізгі бағалау көрсеткіштеріне не жатады?
Ауылшаруашылығы өндірісін қамтамасыз ететін климат сипаттары агроклиматтық ресурстар деп аталады. Оның негізгі көрсеткіштеріне мыналар жатады: 1) вегетациялық (өсіп-өну) кезеңі (+5°C-тан жоғары) мен аязсыз кезеңдердің ұзақтығы; 2) орташа тәуліктік температурасы +10°C-тан жоғары белсенді кезеңнің ұзақтығы; 3) белсенді температуралар жиынтығы; 4) ылғалдану коэффициенті (жылу мен ылғалдың арақатынасы); 5) қар қабатының қалыңдығы мен оның жату уақытының ұзақтығы.
2. Қазақстанның вегетациялық кезеңінің ерекшелігі қандай және оның ауылшаруашылық дақылдарын өсіруге тигізетін мүмкіндігі қандай?
Қазақстанда вегетациялық кезең айтарлықтай ұзақ болып келеді: солтүстікте 170 күннен, оңтүстікте 280 күнге дейін созылады, сондай-ақ белсенді температура жиынтығы да үлкен. Бұл мүмкіндік елімізде қоңыржай белдеудің барлық ауылшаруашылық дақылдарын, тіпті кейбір күріш пен мақта сияқты тропиктік өсімдіктерді де өсіруге толық жағдай жасайды.
3. Неліктен Қазақстан «тәуекелді егіншілік зонасы» деп аталады және бұл жағдайда қандай шаралар қолданылуы қажет?
Қазақстан аумағында вегетациялық кезең мен жылу жеткілікті болғанымен, елдің барлық аумағы ылғал жеткіліксіз және өте аз түсетін зоналарда орналасқан. Агрономдар терминологиясы бойынша бұл жағдай «тәуекелді егіншілік зонасы» деп аталады. Осы себепті, қажетті өнім алу үшін құрғақшылыққа төзімді өсімдік сорттарын таңдап, мелиорация жұмыстарын (егістіктерді суландыру, қар тоқтату және т.б.) жүргізу қажет.
4. Туристік-климаттық ресурстар дегеніміз не және оларды бағалауда қандай басты факторлар есепке алынады?
Туристік-климаттық ресурстар — бұл табиғатта демалу мен туризм мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін климаттық сипаттар. Оларды бағалауда мынадай 6 фактор есепке алынады: 1) Күн сәулесінің түсу ұзақтығы; 2) бұлтты күндер саны; 3) ауа райының қолайлы типтерінің қайталануы (қыста — жеңіл аяз, жазда — ашық, жылы немесе қалыпты ыстық күн); 4) ультракүлгін сәулелерінің белсенділігі; 5) қар қабатының қалыңдығы мен жату ұзақтығы; 6) суға түсетін және таушаңғысы спорты сияқты туристік кезеңдердің ұзақтығы.