1-жұп: Климаттық өзгерістер және құрғақшылық салдары
1. Мәтін бойынша климаттың адам өмірі мен шаруашылыққа әсер ету дәрежесі қандай және оның қандай бағыттары болуы мүмкін?
Климат шаруашылықтың барлық салаларына, адамның өмір сүруіне және 👤денсаулық жағдайына әртүрлі дәрежеде әсер етеді. Бұл құбылыстардың адам баласы мен қоршаған ортаға 📈жағымды немесе 📉жағымсыз әсерлері болуы мүмкін.
2. Антициклонды ауа райының ұзақ сақталуы көктем мен жаз мезгілдерінде топыраққа және егістік өніміне қалай әсер етеді?
Ұзақ уақыт бойы антициклонды ауа райының қалыптасуы жаз бен көктемде 🌡️ауа температурасының көтеріліп, ылғалдылықтың азаюына әкеледі. Нәтижесінде топырақтағы 💧ылғал мөлшері азайып, егістік дауылдарының түсімі кемиді немесе мүлдем өнім бермейді.
3. Соңғы жылдардағы мәліметтер бойынша Қазақстанда құрғақшылық қандай жиілікпен қайталанады және 2012 жылғы жағдайдың ауқымы қандай болды?
Елімізде құрғақшылық — әдеттегі құбылыс. Мәтінге сәйкес, соңғы 20 жылда (1998–2017 жж.) құрғақшылық 🔄екі жылда бір қайталанып келген. Ал ең қатты құрғақшылық 📅2012 жылы болып, ол тек Қазақстанды ғана емес, АҚШ, Ресей және басқа да елдерді қамтыды.
2-жұп: Шаңды дауылдардың зардабы және күшті желдердің сипаты
1. Арал маңындағы шаңды дауылдардың басқа аймақтардан айырмашылығы неде және оның зияны Тянь-Шань тауларына қалай жетеді?
Арал маңында шаңды дауыл жылына 🚩50 күнге дейін соғады. Мұнда ауаға құм мен шаңнан бөлек, теңіз түбінен кепкен 🧪улы тұз көтеріледі. Бұл массалар желмен мыңдаған километрге тасымалданып, 🏔️Тянь-Шаньның қарлы-мұзды белдеулеріне жетіп, мұздықтардың еруін жылдамдатады.
2. Теңіз дауылдары мен дауылды желдердің туындау себебі неде және олардың жылдамдық көрсеткіштері қандай?
Бұл құбылыстар жақын қашықтықтағы 📊ауа қысымының үлкен айырмашылығынан және ортада қысымы өте төмен циклондар өткенде пайда болады. 💨Теңіз дауылдарының жылдамдығы 20 м/сек (75 км/сағ жоғары), ал 🌀дауылды желдердікі — 30 м/сек (115 км/сағ асады) болады.
3. Қатты аяздар кезінде қоғамдық тіршілік пен оқу үдерісінде қандай өзгерістер орын алады?
Қатты аяздар тіршілік қарекеттерін тоқтатуға дейін барады: ашық даладағы 🏗️құрылыс жұмыстары тоқтап, көлік қатынасы шектеледі, ал мектептердегі сабақтар 💻интерактивті жүйеге көшіріледі.
3-жұп: Жауын-шашын түрлері және халықтық метеорология
1. Бұршақтың қандай өлшемдері қауіпті деп саналады және еліміздің қай өңірлерінде бұршақ соққысы жиі байқалады?
Көлемі 📏10 см-ге дейін жететін бұршақтар аса қауіпті болып саналады. Ең қауіпті аймақтарға еліміздің тауалды және таулы аудандары: ⛰️Сарыарқаның биік шығысы, Алтай, Жетісу Алатауы және Тянь-Шань жатады. Мұнда бұршақ жылына 4 ретке дейін жауып, диаметрі 7 см-ге жетеді.
2. Тұман мен көктайғақ құбылыстарының физикалық пайда болу жағдайлары мен олардың шаруашылыққа тигізетін зияны қандай?
Тұман суыған жер бетіне 🌫️жылы ауа келіп енгенде, ал көктайғақ аязды күндері 🌡️жылымықпен ауысқанда пайда болады. Көктайғақ кезінде мұз астында астық көгеріп, мал жайылымы жабылады, мұз салмағынан 🔌электр сымдары үзіліп, көлік қатынасы қиындайды.
3. Қазақ халқының географиялық терминологиясындағы «метеонимдер» мен «анемонимдер» нені білдіреді және бұған қандай мысал келтірілген?
Ауа райы құбылыстарын білдіретін халықтық атаулар — 🌦️метеонимдер, ал желді және басқа да стихиялық құбылыстарды сипаттайтын терминдер — 💨анемонимдер деп аталады. Мысалы, қазақтың халықтық ұғымында қарапайым 🌧️«жауын» деген сөздің өзінде алты негізгі атау (номинация) қалыптасқан.