🔹 1-топ: Халық санын анықтау әдістері мен халық санағы
1. Халық санын анықтау әдетте қандай негізгі тәсілдермен жүргізіледі?
Халық санын анықтау, әдетте, екі негізгі тәсілмен жүргізіледі: ұйымдастырылған түрде болатын халық санақтары және ағымдағы санақ (бағалау). Демографиялық талдау әрқашан осы халық санын анықтаудан басталады.
2. Халық санағы кезінде қандай деректер анықталады және тұрғындардың қандай топтары айқындалады?
Халық санағы арнайы бағдарламаға сәйкес жүргізіліп, онда мекенжайы, демографиялық белгілері (жынысы, жасы, азаматтығы, білімі және т.б.) анықталады. Санақ барысында тұрғын халықтың үш түрлі тобы: тұрақты, нақты және заңды тіркелген халық айқындалады.
3. Ағымдағы санақ (бағалау) дегеніміз не және ол қалай есептеледі?
Ағымдағы санақ немесе ағымдық бағалау — халық санақтары аралығындағы жағдайға баға беру үшін қолданылады. Ол соңғы халық санағының нәтижелерін негізге алып, туғандар мен өлгендер санының, көшіп келгендер мен көшіп кеткендердің айырмаларын анықтау арқылы есептеледі.
🔹 2-топ: Халық санағының мерзімдері мен дамушы елдердегі кедергілер
1. БҰҰ халық санағын қандай мерзімде өткізуді ұсынады және бұл шараны кімдер жүзеге асыра алады?
БҰҰ ел ішінде халық санағын әрбір он жыл сайын өткізіп тұруды ұсынды. Бірақ бұл шараны аталған мерзімде тек қаржы қоры жеткілікті елдер ғана жүзеге асыра алады.
2. Қазақстанда тәуелсіздік алғаннан кейінгі халық санақтары қай жылдары өтті?
Қазақстанда халық санағы кеңес дәуірінде әрбір он жыл сайын өткізіліп тұрған. Еліміз тәуелсіздігін алғаннан кейінгі алғашқы халық санағы 1999 жылы өтсе, кезекті халық санағы 2021 жылы өткізілді.
3. Дамушы елдерде халық саны жөнінде нақты мәліметтер жинақтауға не нәрсе бөгет болады?
Дамушы елдерде қаржының жетіспеуі, елдің ішкі аудандарындағы жол қатынасының қиындығы және жергілікті халықтың сауатсыздығы халық саны жөнінде нақты мәліметтер жинақтауға үлкен бөгет болады.
🔹 3-топ: Дүниежүзі халқының өсу динамикасы және демографиялық жарылыс
1. Ерте кезде Жер шары халқының өсуі неліктен баяу болды және 15 мың жыл бұрын халық саны қанша болған?
Халықтың баяу өсуі адамның табиғат апаттарына тәуелділігіне, соғыстардың жиі болуына және жұқпалы аурулардың кең таралуына байланысты болды. Ғалымдар 15 мың жыл бұрын ғаламшар тұрғындарының саны 3 млн адамнан аспаған деп шамалайды.
2. Дүниежүзі халқының санына алғаш рет кім баға берді және халық саны қашаннан бастап жылдам өсті?
Алғаш рет 1682 жылы ағылшын ғалымы Уильям Петти баға беріп, XVII ғасырдың соңында халық саны 320 млн адам болды деп санаған. Кейіннен өндірістің жетілуі, тұрмыс жағдайының жақсаруы және медицинаның дамуы нәтижесінде халық жылдам қарқынмен өсе бастады.
3. «Демографиялық жарылыс» дегеніміз не және бұл құбылыс немен түсіндіріледі?
Халық санының күрт өсуі демографиялық жарылыс деп аталады (әсіресе XX ғасырда ерекше байқалды). Бұл құбылысты адамның өмір жасының ұзаруы және сәбилер өлімінің азаюы жағдайында туу көрсеткішінің өзгеріссіз қалуымен түсіндіруге болады.