🔹 1-топ: Шаруашылықты орналастыру факторлары: аумақтық және ресурстық сипаттама
1. Дүниежүзілік шаруашылық салаларын орналастыру факторлары шартты түрде қалай бөлінеді?
Шаруашылық салаларын орналастыруға ықпал ететін факторларды шартты түрде байырғы және заманауи деп екіге бөлуге болады.
2. Байырғы факторлар қатарына қандай негізгі факторлар жатқызылады?
Байырғы факторлар қатарына аумақ, экономикалық-географиялық жағдай, табиғи-ресурстық, көлік, еңбек ресурстары мен аумақтық шоғырлану факторлары жатады (38-сурет).
3. Жер көлемі үлкен елдердің өндірісті орналастыруда қандай артықшылықтары мен қиындықтары бар?
Үлкен елдер алуан түрлі табиғат ресурстарына бай келеді, бірақ оларда алысқа тасымалдау, аумақтың әркелкі игерілуі және инфрақұрылым жасаудағы қиындықтар кездеседі.
4. Табиғи-ресурстық фактор қазіргі ҒТР заманында қандай рөл атқарады?
ҒТР заманында ресурстарға тәуелділік едәуір азайғанымен, бұл фактор әлі де ауылшаруашылығы, тау-кен және шикізатты көп қажет ететін өнеркәсіп (металлургия, химия, орман, энергетика) салаларының орналасуын анықтайды.
🔹 2-топ: Көлік, еңбек ресурстары және тұтынушы факторлары
1. Көлік факторының ықпалы қазіргі таңда қай жерлерде жақсы сақталып отыр?
ҒТР заманындағы көлік революциясы қатынас жолдарын жетілдіргенімен, көлік факторының ықпалы аумағы үлкен елдерде әлі де сақталып отыр.
2. Жаңа жағдайларда еңбек ресурстары факторы қалай бағаланады?
Еңбек ресурстары факторы тек сандық жағынан ғана емес, сонымен бірге сапалық (кәсіби) тұрғыдан да бағаланады.
3. Еңбек ресурстары факторының ықпалы қандай екіжақты көрініс табады?
Бір жағынан, өндіріске басқа елдерден қосымша жұмыс күші тартылса, екінші жағынан, өндірісті арзан жұмыс күші бар жерлерге ығыстыруға болады.
4. Тұтынушы фактор тұрғысынан халық саны көп, урбандалған аумақтарда қандай өндірістер дамиды?
Қала тұрғындарының сұранысын қамтамасыз ету мақсатында тез бұзылатын және тасымалдауға онша жарамсыз өнімдер (нан, кондитер және сүт өнімдері т.б.) шығаратын өндірістер дамиды.
🔹 3-топ: Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ) және аумақтық шоғырлану
1. Әйгілі географ Н.Н. Баранский аумақтық ЭГЖ-ның неше басты түрін бөліп көрсетті?
Әйгілі географ Н.Н. Баранский аумақтық ЭГЖ-ның басты төрт түрін бөліп көрсеткен, олар аумақ экономикасының дамуына түрліше әсер етеді (39-сурет).
2. Тарихи тұрғыдан алғанда ЭГЖ-ның қай үш элементі айрықша рөл атқарды?
Өндірісті орналастыруда ерекше рөл атқарған үш элемент: «орталық», «көршілік» және «теңізге шыға алу» мүмкіндігі болып табылады.
3. Дүниежүзіндегі ірі қалалардың теңіз жағалауында орналасу үлесі қандай?
Дүниежүзіндегі халық саны 1,5 млн адамнан асатын ірі қалалардың 2/3-сі теңіз жағалауында орналасқан, өйткені теңіз — елдің ЭГЖ-ның қолайлы белгісі.
4. Аумақтық шоғырлану факторының ҒТР заманындағы кері салдары мен қазіргі өзгерісі қандай?
Шоғырланудың кері салдары — қоршаған ортаға жүктеменің артуы, сондықтан қазіргі кезде шағын және орташа кәсіпорындар салу арқылы өндірісті аумаққа шашыратып орналастыру жүріп жатыр.