1-жұп: Дамушы елдерді жіктеу шарттары және жетекші мемлекеттердің ішкі қайшылықтары
1. Халықаралық ұйымдар, соның ішінде Халықаралық валюта қоры дамушы елдерді топтастыру кезінде қандай өлшемшарттарға сүйенеді?
📚Жалпы сипаттама бойынша халықаралық ұйымдар дамушы елдерді жіктеуде экономика дамуының негізгі көрсеткіштеріне арқа сүйейді. Осы орайда 🌍әр мемлекеттің ғаламдық қаржы жүйесіне интеграциялану деңгейі мен экономикалық байланыстары ерекше ескеріледі. 🔬Мәтінде көрсетілгендей, Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) негізгі көрсеткіштер қатарына жан басына шаққандағы табыс мөлшері мен экспорттың жіктелген сипатын (мысалы, экспортының 70%-ын мұнай құрайтын елдерді) жатқызады.
2. Жетекші дамушы елдердің (Қытай, Үндістан, Бразилия, Мексика) арзан еңбек ресурстарымен қамтамасыз етілуінің басты себебі неде?
💡Әлемдік шаруашылық жүйесінде бұл топшадағы мемлекеттер өздерінің демографиялық әлеуетімен және өндірістік мүмкіндіктерімен ерекшеленеді. Нәтижесінде 🔍аталған мемлекеттердегі халық санының тым көп болуы орын алып отыр. 📈Іс жүзінде бұл демографиялық құбылыс жетекші дамушы елдердің өндіріс саласында арзан еңбек ресурстарымен өте жоғары деңгейде қамтамасыз етілуіне тікелей түрткі болды.
3. Қытай мен Үндістанның ЖІӨ ауқымы мен саяси әлеуеті өте жоғары болса да, неліктен олар әлі күнге дейін толыққанды дамыған елдер қатарына қосыла алмай келеді?
🌱Қазіргі халықаралық экономикалық бағалауларға сәйкес, бұл екі мемлекет ЖІӨ көлемі мен қазіргі даму қарқыны жөнінен көшбасшылар легінде келеді. Бұл ретте 🗺️олардың ядролық және ғарыштық державалар болуы халықаралық деңгейдегі саяси рөлінің орасан зор екендігін айқындайды. 📋Ең маңыздысы — халық санының көптігі, аймақтардағы ала-құлалық пен табыс алшақтығы салдарынан Қытай 2017 жылғы Әлемдік банк рейтингінде жан басына шаққандағы табыс (САҚП) бойынша әлемде 78-орында, ал Үндістан 123-орында тұр.
2-жұп: Жаңа индустриялық мемлекеттер мен Мұнай экспорттаушы елдердің құрылымдық дамуы
1. Жаңа индустриялық елдердің экономикалық дамуында қандай екі негізгі үлгі қалыптасқан және олардың шаруашылық бағытында қандай айырмашылық бар?
💧Шаруашылықты жаңғырту барысында бұл елдер өте қысқа мерзім ішінде әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер бойынша сапалық секіріске қол жеткізді. Сондықтан 📌жаңа индустриялық елдердің дамуында ерекше сипатқа ие екі түрлі негізгі құрылымдық үлгі белгілі болып отыр. 📝Сонымен қатар, мұнда азиялық үлгі ұлттық экономиканы басым түрде сыртқы нарыққа (экспортқа) бағыттаумен ерекшеленсе, латынамерикалық үлгі экономиканы импорт алмастырушы бағытта дамытумен сипатталады.
2. Мұнай экспорттаушы елдердің (Парсы шығанағы, Ливия, Венесуэла) ішкі шаруашылық құрылымын күрделендіру үшін қандай өндіріс салалары дамытылуда?
🎯Жаңа жүйеге өтуде бұл топқа жататын елдер өз шаруашылығын ең алдымен шикізатты өндіру мен оны сыртқа сату негізінде қалыптастырады. Осы ретте 📖уақыт өте келе бірте-бірте барлық елдерде тек шикізатқа тәуелділікті азайту мақсатында ішкі өндірісті тереңдету шаралары қолға алынуда. 📊Бұған қоса, бұл құрылымдық жақсартуларға мұнайды неғұрлым толық өңдеу, химиялық өндіріс және энергияны көп қажет ететін қара және түсті металлургия өнімдерін шығаруға маманданған қуаттарды жасау жатады.
3. Сауд Арабиясы мен Катар сияқты елдердің қазіргі экономикалық құрылымында өндірістік емес саланың үлесі қандай көрсеткішке жетті?
🗂️Қаржы жүйесінің тұрақтылығы мен тұрмыс деңгейін сақтау үшін бұл мемлекеттерде мұнайдан тыс секторларды дамыту саясаты шұғыл қолға алынған. Керісінше ⛓️қазіргі уақытта бұл өңірде қаржы мен білім беру сияқты өндірістік емес салалардың серпінді қалыптасу үдерісі жүріп жатыр. 📑Осы орайда қызмет көрсету саласы экономиканың басты тірегіне айналып, оның ЖІӨ-дегі үлесі Сауд Арабиясында 53,2%-ға, ал Катар мемлекетінде 49,5%-ға жетіп отырғаны байқалады.
3-жұп: Плантациялық, «Жалға пәтер беруші» және даму деңгейі ең төмен елдердің экономикалық мәселелері
1. Плантациялық шаруашылық елдерінің (Гватемала, Гондурас, Куба және т.б.) тұрақсыз дамуына қандай факторлар әсер етеді?
🎓Бұл топшадағы елдерге ең алдымен агроклиматтық жағдайлардың ауыл шаруашылығын жүргізуге өте қолайлы болу сипаты тән. Бұл бағытта олар плантациялық шаруашылықты қарқынды дамыту арқылы тропиктік дақылдарды дүниежүзілік нарыққа шығаруға маманданған. 🛠️Алайда олардың ішкі экономикасында шетел қаржысының басым болуы, ел дамуының әлемдік бағаларға тікелей тәуелділігі, кейбір елдердегі саяси тұрақсыздық пен халық әл-ауқатының төмендігі басты тежеуіш болып табылады.
2. «Жалға пәтер беруші» елдер (Мальта, Кипр, Бахрейн, Либерия және т.б.) шетелдік компанияларды тарту үшін қандай экономикалық тетіктерді пайдаланады?
⏳Бұл топшаға енетін мемлекеттердің халықаралық маңызды теңіз және құрлық көлік жолдарының тоғысында орналасуы олардың даму бағытын айқындады. Тікелей алғанда 📕жергілікті рекреациялық ресурстарды тиімді игерумен қатар, халықаралық туризм орталықтарын құру ісі кеңінен жолға қойылған. ⚙️Демек, бұл елдердің басты экономикалық тетігі — шетелдік ірі компанияларға арнайы салық жеңілдіктерін беру арқылы аймақта аса маңызды оффшорлық қаржы және қызмет көрсету хабтарын қалыптастыру болып табылады.
3. Әлемдік деңгейде даму деңгейі төмен елдердің әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері мен ішкі дағдарыстары қалай сипатталады?
📝Халықаралық сарапшылардың деректері бойынша, бұл санатқа 2018 жылы Мұхит аралдары, Африка мен Азияда орналасқан 47 кедей мемлекет енгізілген. Бұл бағытта бұл елдерде табыстың тым төмендігі, аграрлық сектордың үстемдігі мен халықтың жартысынан астамының тәулігіне 2 доллардан төмен қаражатқа күн көруі тән. 📥Осылайша, бұл елдер әлемдік экспорттың тек 1%-ын, инвестицияның 2%-дан азын иемденсе, ішкі жағдайда демографиялық, экологиялық шиеленістер мен халықты азық-түлікпен қамтамасыз етудің өткір мәселелері туындап отыр.