🔹 1-топ: Табиғатты пайдаланудың мәні, түрлері және жіктелуі
1. Табиғатты пайдалану дегеніміз не және адам оған қалай әсер етеді?
Табиғатты пайдалану дегеніміз — адамзат қоғамы өзінің өмір сүруіне қажетті әлемдегі бүкіл материалдық-энергетикалық, ақпараттық және әртүрлі табиғат байлықтары мен табиғат құбылыстарының жиынтығын өз қажетіне қолдану мүмкіншілігі. Адам өзінің шаруашылық іс-әрекеті арқылы табиғатқа тікелей де, жанама да әсерін тигізеді.
2. Табиғат адамзатқа қалай әсер етеді және ол қоғамда қандай рөл атқарады?
Табиғат халықтың өмірлік іс-әрекетіне, әсіресе денсаулығы мен өсіп-өнуіне тікелей немесе әлеуметтік-экономикалық жағдай арқылы жанама түрде әсерін тигізеді. Адам — табиғат пен қоғам күрделі жүйесінің бір бөлігі болғандықтан, ол қоғамның материалдық, мәдени, тағы да басқа мұқтаждығын қанағаттандыру үшін табиғат ресурстарын үнемі өз қажетіне қолданумен келеді.
3. Қоршаған табиғи ортаны қорғау дегеніміз не және ол қандай шаралар жүйесінен құралады?
Қоршаған табиғи ортаны қорғау — қазіргі кезеңде пайда болған адам мен табиғаттың өзара әрекеттесуіндегі жаңа іс-әрекеттер жиынтығы. Ол қоғам мен табиғаттың өзара үйлесімді әрекеттесуіне, экологиялық бірлестіктер мен табиғатты тиімді сақтауға бағытталған мемлекеттік және қоғамдық (технологиялық, шаруашылық, экономикалық, әкімшілік-құқықтық, оқу-ағарту, халықаралық) шаралардың жүйесінен құралады.
4. Н. Ф. Реймерстің жіктеуі бойынша табиғатты пайдалану жолдары қандай бөліктерден тұрады?
Табиғатты пайдалану жолдары Н. Ф. Реймерстің жіктеуі бойынша: а) табиғат ресурстарын өндіру, оларды бөліп алу және қайта өңдеуден өткізу, қорғау; ә) адамның тіршілік ортасындағы табиғи шарттарды пайдалану және қорғау; б) табиғи жүйелердің тепе-теңдігін тиімді өзгерту, қайта қалпына келтіру және сақтау; в) адам саны мен адамның табиғи өсімін реттеу шараларынан тұрады.
🔹 2-топ: Табиғатты тиімді және тиімсіз пайдалану, экологиялық қауіпсіздік
1. Табиғатты тиімді және тиімсіз пайдаланудың салдары қандай?
Табиғатты тиімсіз пайдалану табиғат ресурстары әлеуетінің сақталуын қамтамасыз етпейді, табиғи орта сапасының нашарлауына, тозуына және жүйелердің ластануына әкеледі. Ал табиғатты тиімді пайдалану жағдайында табиғи-ресурстық әлеуеттің сақталу мүмкіндігі жоғарылайды және экожүйелердің өзін-өзі реттеуі артып, өзін-өзі қалпына келтіру қабілетінің бұзылуы азаяды.
2. Юджин Одумның пікірі бойынша табиғатты тиімді пайдаланудың екі жақты мақсаты қандай?
Юджин Одумның пікірі бойынша, табиғатты тиімді пайдалану екі мақсатты қарастырады: 1) эстетикалық және демалыс сұраныстарының материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын қоршаған ортаның жай-күйімен қамтамасыз ету; 2) тұтыну мен қалпына келудің тепе-теңдігін сақтай отырып, пайдалы өсімдіктердің, жануарлар мен түрлі материалдардың үздіксіз өнімін алу мүмкіндігімен қамтамасыз ету.
3. Экологиялық қауіпсіздік дегеніміз не және оны сақтау шаралары неге бағытталады?
Экологиялық қауіпсіздік дегеніміз — адамның өмірлік маңызды экологиялық мүддесінің, яғни қолайлы табиғи орта жағдайында өмір сүру құқығының қорғалуы. Адамдардың экологиялық қауіпсіздігін сақтау және табиғатты тиімді пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында барлық шаралардың ғылыми негізі мен маңызды ұстанымдары экожүйенің тепе-теңдігін сақтауға бағытталады.
4. Экожүйенің антропогендік әсер кезінде есепке алынатын қандай шектеулі шегаралары бар?
Экожүйенің антропогендік әсер кезінде есепке алынатын келесі шектеулі шегаралары бар: 1) қолайсыз антропогендік әсерге тұрақтылық шегі (мысалы, пестицидтің әсері); 2) төтенше жағдайлар мен құбылыстарға қарсы тұрақтылық шегі (мысалы, қар көшкінінің орманға әсері); 3) өзін-өзі реттеуге қабілеттілік шегі; 4) өзін-өзі қалпына келтіру әлеуетінің қабілеттілік шегі.