§ 55 · Қазақстанның экономикалық аудандары

Шаруашылық салаларының мамандануы

Бұл бет оқулық мәтініне сүйеніп жасалды. Мұнда экономикалық аудандардың мамандануы, қосалқы және қызмет көрсету салалары, сондай-ақ әр ауданның табиғи-географиялық ерекшелігі қысқа әрі түсінікті түрде берілген.

5 Негізгі экономикалық аудан
3 Мамандану тобы: негізгі, қосалқы, қызмет көрсету
2 Шығыс пен Батыста табиғи ресурс қоры өте мол
1 Тақырыптың өзегі — аумақтық еңбек бөлінісі

Мамандану түрлері

Маманданған сала Шаруашылықтың басым бөлігін құрайды. Мысалы: Орталықта — көмір мен қара металлургия.
Қосалқы сала Негізгі саланың дамуына жағдай жасайды. Мысалы: металлургияға отқа төзімді материалдар қажет.
Қызмет көрсету саласы Халықты азық-түлік, киім-кешек, тұрмыстық және коммуналдық қызметпен қамтамасыз етеді.
1 · Индустриалды аудан

Орталық Қазақстан

Қарағанды, Ұлытау облыстары. Аумағы үлкен, климаты құрғақ, су қоры шектеулі.

Көмір Металлургия Су тапшылығы Мал шаруашылығы
Көмір өндіру, қара металлургия және түсті металлургия. Орталық Қазақстан республикадағы өнеркәсіп өнімдерінің елеулі бөлігін береді.
Климаттың құрғақтығы, судың аздығы және топырақтың құнарсыздығы егіншілікті шектейді. Сондықтан жайылымдық және суармалы шаруашылық маңызды.
Қарағанды, Теміртау, Жезқазған, Балқаш. Қарағанды-Теміртау торабын сумен қамтамасыз ету үшін Ертіс–Қарағанды каналы салынған.
2 · Ресурсы мол аудан

Шығыс Қазақстан

Шығыс Қазақстан, Абай облыстары. Ертіс бойында орналасқан, тау мен жазық аумақтары қатар кездеседі.

Түсті металлургия Су энергетикасы Омарта шаруашылығы Марал шаруашылығы
Кенді Алтайда полиметалл, мыс, мырыш, алтын, күміс, титан, тантал және басқа да металдардың ірі қорлары шоғырланған. Бұл өңір дүниежүзіндегі ең кенге бай аймақтардың бірі саналады.
Түсті металлургия, су электр энергетикасы, мал шаруашылығы. Сонымен қатар астық өсіру, күнбағыс егу және бал шаруашылығы дамыған.
Өскемен — түсті металлургияның басты орталығы, Семей — халық тұтынатын тауарлар өндірісі, Риддер — металлургиялық өнеркәсіп орталығы.
3 · Мұнай-газ аймағы

Батыс Қазақстан

Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Атырау, Маңғыстау облыстары. Аумағы кең, климаты құрғақ, шөлейт жер басым.

Мұнай Газ Химия Мал шаруашылығы
Мұнай, газ және химия өнеркәсібі. Атырау-Ембі мен Маңғыстау алаптары ерекше маңызды, ал Қарашығанақ газ конденсаты кен орны ірі нысан болып саналады.
Жайылымдар көп болғандықтан мал шаруашылығы жетекші рөл атқарады: қой, түйе, ірі қара және жылқы өсіру кең тараған.
Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Орал. Бұл қалаларда ферроқорытпа, мұнай өңдеу, машина жасау, балық және кеме шаруашылығына қатысты кәсіпорындар орналасқан.
4 · Астық белдеуі

Солтүстік Қазақстан

Солтүстік Қазақстан, Қостанай, Ақмола, Павлодар облыстары және Астана қаласы.

Астық Сүт өнімдері Жазық жер Қара топырақ
Қара топырақ пен каштан топырақ мол, жер бедері жазық. Сондықтан астық шаруашылығы үшін табиғи жағдай қолайлы.
Жаздық бидай өсіру, астық шаруашылығы, сүт және ет бағытындағы мал шаруашылығы. Солтүстік Қазақстан басқа аудандарды бидай мен сүт өнімдерімен қамтамасыз етеді.
Бұл аудан ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптің үйлескен көпсалалы жүйесіне жатады. Минералды ресурстар мен егістік жердің үйлесуі оны маңызды экономикалық аймаққа айналдырады.
5 · Суармалы егіншілік аймағы

Оңтүстік Қазақстан

Түркістан, Жамбыл, Қызылорда, Алматы, Жетісу облыстары, Алматы және Шымкент қалалары.

Мақта Күріш Қант қызылшасы Суармалы егіншілік
Жауын-шашын аз, ал жаз өте ыстық. Сондықтан егін тек суару арқылы жақсы дамиды. Оңтүстік Қазақстанда республикадағы суармалы егістік алқаптарының көп бөлігі орналасқан.
Мақта, қант қызылшасы, күріш, бау-бақша және басқа техникалық дақылдар өсіріледі. Мал шаруашылығынан қой және түйе шаруашылығы да дамыған.
Сырдария, Іле, Талас, Қаратал, Ақсу, Лепсі өзендері маңызды. Шардара және Қапшағай СЭС-тері өңірдің энергетикалық базасын күшейтеді.

Аудандардың негізгі мамандануы

Аудан Мамандануы Қысқаша мәні
Орталық Көмір, металлургия Индустриалды аудан, су тапшылығы бар, бірақ пайдалы қазбалары мол.
Шығыс Түсті металлургия, су энергиясы Кенді Алтай, Ертіс алабы, омарта және марал шаруашылығы дамыған.
Батыс Мұнай, газ, химия Каспий маңы, шөлейт аймақ, мал шаруашылығы мен мұнай өндірісі басым.
Солтүстік Астық, сүт өнімдері Қара топыраққа негізделген егіншілік, жаздық бидай негізгі дақыл.
Оңтүстік Суармалы егіншілік Мақта, күріш, қант қызылшасы, бау-бақша және жылы климатқа бейім шаруашылық.