Ұлы геолог, академик, Қазақстанның ғылымын дамытуға зор үлес қосқан көрнекті ғалым
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (12 шілде 1899 — 31 мамыр 1964) – қазақтың тұңғыш академигі, ұлы геолог, Қазақстан ғылымының негізін қалаушылардың бірі. Ол қазіргі Семей облысының Қарқаралы ауданындағы Қарағанды маңында дүниеге келді. Балалық шағы мен жастық шағы табиғатпен және ғылымға деген құштарлықпен өтіп, оның өмірлік мақсаты Қазақстанның бай табиғи ресурстарын зерттеп, ғылымға үлес қосу болды.
Алматы мемлекеттік университетін геология мамандығы бойынша бітірген соң, Қаныш Сәтбаев өз өмірін кен байлықтарын зерттеуге арнады. Ол Қазақстанның көптеген өңірлерінде экспедициялар жүргізіп, мол кен орындарын ашты. Оның жетекшілігімен Қазақстанда ірі мыс, көмір, мұнай, уран және басқа да минералды ресурстар табылып, ел экономикасына зор ықпал етті.
1939 жылы Қазақ КСРО Ғылым академиясының тұңғыш президенті болып сайланды. Бұл қызметте ол ғылымды жүйелі түрде дамытуға, жаңа ғылыми кадрларды даярлауға, зерттеу институттары мен ғылыми орталықтарды құруға үлкен күш салды. Ол қазақ ғылымын әлемдік деңгейге көтеру үшін аянбай еңбек етті.
Қаныш Сәтбаев ғылыми еңбектерінің саны жүздегенге жетеді, оның ішінде геология, минералогия, кен орындарын барлау мен өндіру саласындағы еңбектері ерекше бағаланады. Оның жұмыстары Қазақстанның экономикасы мен индустриясының дамуына елеулі ықпал етті. Сонымен қатар, ол Қазақстанның геологиялық карталарын жасауға басшылық етті, бұл ғылыми зерттеулердің дамуына жол ашты.
Ғалым әрі ұйымдастырушы ретінде Қаныш Сәтбаев Қазақстан ғылымын жаңа деңгейге көтеру үшін үлкен жұмыс жасады. Оның бастамасымен бірнеше ғылыми институттар құрылды, соның ішінде Қарағанды металлургия институты және Геология институты. Ол жас ғалымдарға қолдау көрсетіп, ғылыми мектептер қалыптастырды.
Сонымен қатар, Сәтбаевтың қоғамдық қызметі де зор болды: ол ғылымды кеңінен насихаттап, халықтың ғылыми сауатын арттыруға үлес қосты. Оның еңбектерін қазақ және орыс тілдерінде жазуы ғылымның дамуына мүмкіндік берді. Қазақ ғылымының дамуына қосқан үлесі үшін көптеген марапаттар мен құрметті атақтарға ие болды.
Қаныш Сәтбаев 1964 жылы дүниеден озды. Оның есімі Қазақстанда мәңгілікке қалды – оның құрметіне университеттер, ғылыми орталықтар, көшелер аталды. Ғалымның мұрасы қазіргі таңда да ғылыми ізденістердің негізі болып табылады және келешек ұрпақ үшін бағалы тарихи жәдігер.