1-жұп: Жер бедері мен зерттеу ерекшеліктері
1. Жердің қатты қабығы, гидросфера мен атмосфера негізінен қайдан бөлінген заттардан қалыптасты?
Негізінен жоғарғы мантиядан бөлінген заттардың нәтижесінде қалыптасқан және бұл үдеріс мұхит түбінде әлі де жалғасуда.
2. Магма жер қойнауынан сыртқа шыққанда қандай бедер пішіндерін түзеді?
Жанартаулар түзеді және оның ағындары суып қатып, ғажайып лава үстірттерін қалыптастырады.
3. Жердің ішкі құрылысы туралы ақпаратты білу неліктен маңызды?
Біздің ғаламшарымыздың ішкі құрылымы мен оның ішіндегі үдерістерді білу – Жер бетінің табиғатын түсіну үшін аса маңызды.
4. Жердің ішкі қабаттарының күйін (қатты, сұйық, тұтқыр) анықтауға қай толқындар көмектесті?
S-толқындарының (көлденең толқындар) таралу ерекшелігі көмектесті, себебі олар сұйық орта арқылы өте алмайды.
5. Кеншілер 1000 метр тереңдікте шамамен қандай температурада жұмыс істейді?
Шамамен 30°С температурада жұмыс істейді, себебі литосферада төмендеген сайын температура артады.
6. Жер сілкіністері жер бедерінің өзгеруіне қалай әсер етеді?
Жер сілкіністері кезінде жер бетінің әртүрлі бөліктері опырылып, таулар құлайды және бұл табиғаттың басқа компоненттерінің өзгеруіне әсер етеді.
7. Жер қойнауында шаруашылық үшін маңызды қандай заттар түзіледі?
Біз күнделікті шаруашылықта пайдаланатын тау жыныстары мен минералдар, яғни «пайдалы қазбалар» түзіледі.
2-жұп: Литосфера құрылымы мен элементтері
1. Жер қыртысынан кейін орналасқан қабатта толқындар жылдамдығының артуы нені дәлелдейді?
Сейсмикалық толқындар жылдамдығының 7,9–8,2 км/с-қа дейін артуы сол қабаттағы заттардың жоғары қысым әсерінен тығыздалғанын көрсетеді.
2. Жер қыртысының жоғарыдан төмен қарай негізгі қандай үш қабаты бар?
Ғалымдар жер қыртысының шөгінді, гранит және базальт қабаттарынан тұратынын анықтады.
3. Жазықтар мен жас таулар (Гималай) астындағы жер қыртысының қалыңдығы қандай?
Материктік жазықтарда қалыңдық 30–40 км болса, Гималай сияқты жас таулардың астында 70–80 км-ге жетеді.
4. Тынық мұхитының кейбір бөліктерінде жер қыртысының қалыңдығы қаншалықты жұқа?
Мұхиттардың астында жер қыртысы ең жұқа болып келеді, кейбір бөліктерде ол небәрі 5 км ғана құрайды.
5. Жер қыртысында оттек пен кремнийден кейінгі ең көп таралған екі элемент қандай?
Олар – Алюминий (7,5%) және Темір (4,2%). Олар сегіз негізгі элементтің қатарына кіреді.
6. Астеносфераның жер қыртысы үшін негізгі маңызы қандай?
Астеносфера жер қыртысында жүретін эндогендік үдерістердің (магматизм, метаморфизм және т.б.) пайда болуында маңызды рөл атқарады.
7. Сейсмикалық Р мен S толқындарының таралу жылдамдығына ортақ заңдылық қандай?
Екі толқын да тығыз заттар арқылы жылдамырақ өтеді. Зат неғұрлым тығыз болса, таралу жылдамдығы соғұрлым жоғары болады.
3-жұп: Мантия динамикасы мен тақталар қозғалысы
1. Мантиядағы температура мен ядродағы ең жоғарғы температура қаншаға жетеді?
Мантиядағы температура бірнеше жүз градустан 2500°С-қа дейін, ал ядрода 5000°С-қа дейін барады.
2. Мантиядағы заттардың үздіксіз қозғалысы литосфераға қалай әсер етеді?
Төменнен жоғары бағытталған зат ағындары литосфера мен жер қыртысының қозғалуына және оның ірі блоктарға бөлінуіне себеп болады.
3. Литосфералық тақталар астеносфера бетінде қалай және неліктен қалқып жүре алады?
Астеносфера қатты дене мен сұйықтың аралығындағы пластикалық күйде болғандықтан, литосфералық тақталар оның бетімен оңай сырғиды және қалқып жүреді.
4. Миллиондаған жылдар бойы литосфералық тақталар қаншалықты қашықтыққа орын ауыстыра алады?
Мантиядағы үздіксіз ағындардың әсерінен бұл тақталар жүздеген, тіпть мыңдаған шақырымға дейін орын ауыстырады.
5. Литосфералық тақталардың ажыраған (айырылған) жерлерінде қандай құбылыс жүреді?
Тақталар ажыраған жерлерде жарықтар пайда болып, сол арқылы магма жер бетіне көтеріледі. Осылайша жанартаулар қалыптасады.
6. Астеносферадағы температура қандай және ол неліктен магма ошағы болып саналады?
Астеносферада температура шамамен 1200°С. Жер бетіне көтерілетін магма ошақтары дәл осы пластикалық қабатта орналасады.
7. Мантияның қай бөлігі жер қыртысымен бірге литосфераны құрайды?
Жоғарғы мантияның ең үстіңгі қабаты қатты әрі берік болып келеді, сондықтан ол жер қыртысымен бірігіп литосфераны түзеді.