🔹 1-топ: Ауа райы және ауа массалары
1. Ауа райының негізгі элементтеріне не жатады?
Температура, ылғалдылық, атмосфералық қысым, желдің жылдамдығы мен бағыты.
2. Негізгі ауа райы құбылыстарын атаңыз.
Бұлт, атмосфералық жауын-шашын және жел.
3. Ауа райының барлық өзгерістері атмосфераның қай қабатында орын алады?
Атмосфераның төменгі қабатында — тропосферада орын алады.
4. Ауа райы дегеніміз не?
Тропосфераның белгілі бір орында, белгілі бір уақыт аралығында (тәулік, ай) байқалатын құбылмалы жағдайы.
5. Ауа райының уақыт пен кеңістікке қарай өзгеруінің негізгі себебі не?
Ауа массаларының бір аумақтан басқа аумақтарға көшуі (үздіксіз ауысып отыруы).
6. Ауа массасы дегеніміз не?
Біртектес қасиеттері (температурасы, ылғалдылығы) бар тропосфера ауасының мол көлемі.
7. Ауа массаларының бірін-бірі ығыстырып, ауысуы неге байланысты?
Әртүрлі аумақтардағы атмосфералық қысымдағы айырмашылықтарға байланысты.
🔹 2-топ: Ауа температурасы және тәуліктік амплитуда
1. Жердегі негізгі жылу көзі не және тропосфера ауасы қалай қызады?
Күн энергиясы — негізгі жылу көзі. Күн Жер бетін жылытады, ал ауа Жер бетінің жылуынан қызады.
2. Тәулік ішіндегі ең жоғары және ең төменгі температура қашан байқалады?
Ең жоғары көрсеткіш сағат 14:00-де, ал ең төменгісі Күн шығар алдында байқалады.
3. Ауа температурасының тәуліктік амплитудасы дегеніміз не?
Тәулік ішіндегі ең жоғары және ең төменгі температура арасындағы айырмашылық.
4. Ең жоғары температура +30°C, ең төменгісі +20°C болса, амплитуда қанша?
+30°C - (+20°C) = 10°C болады.
5. Ең жоғары температура +10°C, ал ең төменгісі -10°C болса, амплитуда қанша?
+10°C - (-10°C) = 20°C болады.
6. Орташа тәуліктік температураны есептеу үшін қандай әдіс қолданылады?
Тәулік ішінде өлшенген барлық температуралардың қосындысын өлшеу санына бөледі.
7. Метеостанцияларда ауа температурасын тәулігіне неше рет өлшейді?
Тәулік ішінде бірнеше рет (мысалы, 4 немесе 8 рет) өлшеп отырады.
🔹 3-топ: Атмосфералық қысым және жел
1. Атмосфералық қысым дегеніміз не және ол немен анықталады?
Жер бетіне және барлық заттарға салмақ түсіретін ауа күші. Ол ауа бағанының салмағымен анықталады.
2. Атмосфералық қысымды өлшейтін құрал және оның қандай түрлері бар?
Барометр құралымен өлшенеді. Оның сынапты және металл (анероид) деген түрлері бар.
3. Қалыпты атмосфералық қысым ретінде қандай көрсеткіш алынады?
45° ендіктегі теңіз деңгейінде және 0°C температурадағы 760 мм сынап бағаны (мм сын. бағ.).
4. Биіктікке көтерілген сайын атмосфералық қысым қалай өзгереді?
Ауа сирейтіндіктен қысым төмендейді. Әрбір 10,5 метрге көтерілгенде қысым 1 мм сын. бағ. кемиді.
5. Температура өзгергенде атмосфералық қысым қалай өзгереді?
Ауа неғұрлым суық болса, ол тығыздалып, ауырлайды, тиісінше атмосфералық қысым жоғарылайды.
6. Жел дегеніміз не және ол қай бағытта қозғалады?
Ауаның көлденең бағыттағы қозғалысы. Жел әрдайым жоғары қысым аймағынан төмен қысым аймағына қарай жылжиды.
7. Желдің бағыты мен жылдамдығын (күшін) анықтайтын құралдарды атаңыз.
Бағыты мен жылдамдығы флюгер, пилот-шарлармен бақыланады, ал дәл жылдамдығы анемометрмен өлшенеді.