🤝 Жұптық тапсырмалар: Литосфералық тақталар және Табиғи апаттар

1-жұп: Тақталардың қозғалысы және Ошақ

1. Тектоникалық жарықтар мен жылжулар Жердің қай қабатында болады?
Жер қыртысында немесе мантияның жоғарғы бөлігінде пайда болады.
2. Жер астындағы жарықтар арқылы тау жыныстары қалай қозғалады?
Жарықтар арқылы тау жыныстары жоғары көтеріледі немесе төмен түседі.
3. Сейсмикалық толқындар қай бағытқа қарай таралады?
Жер сілкінісі ошағынан шығып, барлық бағытқа қарай таралады.
4. Эпицентрден алыстаған сайын дүмпу күші қалай өзгереді?
Эпицентрден алыстаған сайын жер сілкінісінің күші әлсірейді.
5. Сейсмикалық аудандастыру карталарын кімдер және негізге сүйеніп жасайды?
Ғалымдар сейсмограф құралы берген мәліметтердің негізінде жасайды.
6. Дүние жүзінде қанша сейсмикалық станса үздіксіз жұмыс істейді?
Қазіргі уақытта дүние жүзінде 1000-ға жуық сейсмикалық станса жұмыс істейді.
7. 1906 жылы Калифорнияда жер қыртысы қандай шамада ығысқан?
477 км² аумақта 6–8,5 метрге дейін ығысқан.

2-жұп: Жер сілкінісінің зардаптары мен Қазақстан

1. Жер сілкінісі ошағы елді мекенге жақын болса не болады?
Ғимараттар қирайды, адамдар жарақат алады және адам шығыны болуы мүмкін.
2. Жер сілкінісінің әсері қандай факторлармен бағаланады?
Адамдарға, жануарларға, құрылыстарға және табиғатқа тигізетін зиянымен бағаланады.
3. 1908 жылы Италияның Мессина қаласында қанша адам қаза тапты?
Күшті жер сілкінісі нәтижесінде 100 мың адам қаза тапты.
4. 2003 жылы 22 мамырда Алматы маңында болған сілкіністің салдары қандай?
3 адам қайтыс болды, 26 адам жараланды және 8600 ғимарат зақымданды.
5. 2009 жылы Текелі қаласында болған 7 балдық сілкіністе не зақымдалды?
Лай кірпіштен салынған көптеген үйлерде үлкен жарықтар пайда болып, жартылай қирады.
6. Жер сілкінісі кезінде ғимарат ішіндегі қауіпсіздік үшін нені өшіру керек?
Электр қуатын және газды міндетті түрде өшіру қажет.
7. Төтенше жағдайда қандай қызметтің нұсқауларын орындау қажет?
Ресми құтқару қызметінің нұсқауларын дәлме-дәл орындау керек.

3-жұп: Жанартаулардың қалыптасуы мен әсері

1. Жер астында магмалық ошақтардың түзілуіне не себеп болады?
Литосфералық тақталардың белсенді қозғалысы нәтижесінде түзіледі.
2. Магма жер бетіне қандай күштердің әсерінен шығады?
Жоғары температура мен қатты қысым әсерінен жарықтар арқылы шығады.
3. Жанартау атқылаған кезде сыртқа қандай заттар бөлінеді?
Ыстық газдар, бу, күл, тау жыныстарының сынықтары және лава ағындары.
4. Жанартау күлі адам ағзасына қалай әсер етеді?
Бөлшектері өте ұсақ болғандықтан тыныс алу жолдарына оңай түсіп, қауіп төндіреді.
5. Жанартау газдары әуе қатынасына қалай кедергі келтіреді?
Ұшақтардың қозғалысына кедергі жасап, рейстердің кешігуіне себеп болады.
6. Жанартаудан кейінгі ашаршылық қалай пайда болуы мүмкін?
Лава, күл және қышқылды жаңбыр әсерінен егіншілік жойылып, ашаршылық туындауы мүмкін.
7. Жанартау кратерінен лавадан бөлек тағы қандай қауіптер ұшады?
Кратерден үлкен тастар ұшады, лай көшкіндері жүреді және су тасқындары болады.