🔹 1-топ: Дүниежүзілік мұхит, оның үлесі мен құрлық бөліктері
1. Дүниежүзілік мұхит Жер бетінің қандай ауданын алып жатыр және ол не қызмет атқарады?
Жердің беткі қабатын ауданы 361 млн. км²-ді құрайтын Дүниежүзілік мұхит суы алып жатыр. Дүниежүзілік мұхит – Жердің үздіксіз кеңістігін білдіретін гидросфераның негізгі бөлігі болып табылады.
2. Солтүстік және Оңтүстік жартышарлардағы мұхит суының үлесі қандай?
Солтүстік жартышарда жер бетінің 61%-ы, ал Оңтүстік жартышарда – 81%-ы мұхиттың үлесіне тең.
3. Дүниежүзілік мұхитта құрлықтың қандай бөліктері орналасқан?
Дүниежүзілік мұхитта құрлық бөліктерінен материктер, түбектер және топаралдар (архипелаг) орналасқан.
4. Арал дегеніміз не және Жер бетіндегі ең ірі арал қайсы?
Арал – құрлықтың барлық жағын су қоршап жатқан шағын бөлігі. Жер бетіндегі ең ірі арал – Гренландия.
5. Ғаламшардағы аралдардың жалпы аумағы қанша және олардың саны тұрақты ма?
Ғаламшардың барлық аралдарының аумақ көлемі шамамен 9,9 млн. км²-ді құрайды. Аралдардың жалпы саны тұрақсыз, үнемі өзгеріп отырады: кейбірі қайта пайда болып, кейбірі жоғалып жатады.
🔹 2-топ: Мұхиттар мен теңіздердің, шығанақтар мен бұғаздардың сипаттамасы
1. Дүниежүзілік мұхит қандай төрт негізгі бөлікке бөлінеді және мұхит деген не?
Материктер мен аралдар Дүниежүзілік мұхитты төрт бөлікке бөледі: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік Мұзды мұхиттар. Мұхит – тұтас Дүниежүзілік мұхиттың түбінің бедерімен, су қозғалысының ерекшеліктерімен, суының қасиеттерімен, өсімдіктер және жануарлар әлемімен ерекшеленетін ауқымды бөлігі.
2. Теңіз дегеніміз не және олар мұхиттан қалай бөлініп тұрады?
Теңіз – мұхиттан суының қасиеттері, ағысы, тірі организмдері жағынан ерекшеленетін мұхиттың бір бөлігі. Теңіздер мұхиттан түбек, арал және суасты жоталары арқылы бөлініп тұрады.
3. Теңіздер орналасуына қарай қалай бөлінеді және оларға қандай мысалдар бар?
Теңіздер материктердің орналасуына қарай ішкі, шеткі және жерорталық болып бөлінеді. Ішкі теңіздерге Қара және Жерорта теңізі; шеткі теңіздерге Беринг, Карск теңіздері; ал жерорталық теңіздерге Африка мен Азияны бөліп жатқан Қызыл теңіз жатады.
4. Шығанақ дегеніміз не және Дүниежүзілік мұхиттың ірі шығанақтарын атаңыз?
Шығанақ – мұхиттың немесе теңіздің құрлыққа сұғына еніп жатқан бөлігі. Дүниежүзілік мұхиттың ірі шығанақтарына Аляска, Бенгал, Бискай, Үлкен Аустралия және Гвинея жатады.
5. Бұғаз дегеніміз не, Жер бетіндегі ең ұзын және ең үлкен бұғаздардың көрсеткіштері қандай?
Бұғаздар – екі жағы құрлықпен шектескен енсіз су айдыны. Жер бетіндегі ең ұзын бұғаз – Мозамбик бұғазы (ұзындығы 1760 км), ал ең үлкен бұғаз – Дрейк бұғазы (ені 950 км, тереңдігі 5840 м).
🔹 3-топ: Мұхит түбінің құрылысы мен жекелеген мұхиттардың ерекшеліктері
1. Мұхит түбінің бедері қалай бөлінеді және қайраң дегеніміз не?
Қазіргі кезде су түбі бедерлері қайраң, материктік беткей және арна болып бөлінеді. Қайраң (немесе материктік барқын) – мұхит деңгейінен 200 метрге дейін төмен жатқан жоталы жазықтықтар. Ол Дүниежүзілік мұхит ауданының 9%-ға жуығын құрайды.
2. Тынық мұхитының ауданы, су көлемі қандай және дүниежүзіндегі ең терең нүктесі қалай аталады?
Тынық мұхиттың ауданы – 178,7 млн км², су көлемі – 710 млн км³ құрайды. Оның аумағында дүниежүзіндегі ең терең нүкте – Мариана шұңғымасы (11 022 м) орналасқан.
3. Атлант мұхитының ауданы, орташа және ең терең жері қанша, оның түбінде қандай ірі жота бар?
Атлант мұхитының ауданы 91,6 млн км², орташа тереңдігі 3736 м, ал ең терең жері 8742 м (Пуэрто Рико шұңғымасы). Мұхиттың орта тұсынан ұзындығы 17 мың км-ден асатын Атланттық ортаңғы жота кесіп өтеді.
4. Үнді мұхиты көлемі жағынан нешінші орында және оның негізгі көрсеткіштері қандай?
Үнді мұхиты ауданы жағынан үшінші орынды иеленеді. Ауданы – 76,2 млн км², су көлемі – шамамен 282,7 млн км³, ал орташа тереңдігі – 3711 метрді құрайды.
5. Солтүстік Мұзды мұхитының басты географиялық ерекшелігі мен теңіздерінің сипаты қандай?
Мұхиттардың ішіндегі ең кішісі (ауданы 14,75 млн км²). Басты ерекшелігі – Арктика орталығында, Солтүстік полюс айналасында орналасуы. Теңіздерінің көпшілігі шеткі теңіздер болып келеді, ал жалғыз ішкі теңізі – Ақ теңіз.