1-жұп: Температура және ылғал сыйымдылығы
1. Ауа райы элементтерінің өзара байланысына мысал келтіріңіз.
Атмосфералық қысым температураға тәуелді, ал жел атмосфералық қысымның өзгеруінен пайда болады.
2. Тропосферадағы су буы қайдан пайда болады?
Тәулік бойы Жер бетінің үздіксіз булануы нәтижесінде түседі.
3. +20°C және 0°C температурада 1 м³ ауада қанша грамм ылғал болуы мүмкін?
+20°C-та 17 грамм, ал 0°C-та тек қана 5 грамм ылғал болады.
4. Теріс температурада (-10°C) ауадағы ылғал құрамы қандай шамаға дейін азаяды?
Айтарлықтай азайып, 1 м³ ауада тек 2,5 грамм ғана ылғал қалады.
5. Неліктен шөл далада ауа қанықпаған болып келеді?
Өйткені әртүрлі беттерден булану жүргенімен, ауадағы су буының мөлшері болуы мүмкін шектен әлдеқайда аз.
6. Салыстырмалы ылғалдылық ауа райын болжауда не үшін жиі қолданылады?
Себебі ол ауаның су буымен қанығу дәрежесін көрсетеді және жауын-шашынның түсу ықтималдығын анықтайды.
7. Сабақтың мақсаты бойынша ауа райы элементтері деректерінен не құрастыру керек?
Ауа райы элементтерінің деректері негізінде графикалық бейнелер (графиктер/диаграммалар) құрастыру.
2-жұп: Конденсация және бұлттардың сипаты
1. Температура төмендегенде салыстырмалы ауа ылғалдылығы қалай өзгереді?
Салыстырмалы ауа ылғалдылығы жоғарылайды және қанығу шегіне жақындайды.
2. Шық нүктесіне жеткеннен кейін температура одан әрі төмендесе не болады?
Су буларының артық бөлігі сұйықтыққа айналып, шық, тұман, қырау не бұлт түзеді.
3. Бұлттардың пайда болу биіктігі нақты қандай факторларға байланысты?
Ауаның температурасы мен оның салыстырмалы ылғалдылығына байланысты.
4. Бұлттардың ішкі құрылымы неден тұрады?
Үздіксіз қозғалыста болатын ұсақ су тамшыларынан немесе мұз кристалдарынан (көбіне аралас) тұрады.
5. Қатпарлы бұлттар атмосфераның қай қабаттарында пайда болады және қандай жауын әкеледі?
Орта (2000-6000 м) және төменгі (2000 м-ден төмен) қабаттарда түзіліп, ұзақ, ақ жауын әкеледі.
6. Бұлттардың негізгі үш түрінен басқа қандай құрама түрлері кездеседі?
Қатпарлы-будақ және будақ-жаңбырлы бұлттар сияқты аралас түрлері болады.
7. Күндіз бұлттар жер бетіне келетін күн сәулесіне қалай әсер етеді?
Жер бетіне бағытталған Күн радиациясын кідіртеді, оны кейінге тойтарып шашыратады.
3-жұп: Метеорологиялық қызмет пен синоптикалық зерттеулер
1. Ауа райын дәл болжау үшін синоптиктерге алдымен қандай мәліметтер қажет?
Атмосфераның ағымдағы жағдайы және ауа массаларының қозғалысы туралы толық мәліметтер.
2. Әр мемлекеттегі климат пен ауа массаларын бақылайтын мекеме қалай аталады?
Гидрометеорологиялық қызмет (мысалы, Қазақстанда Қазгидромет).
3. Метеорологиялық станциялардан алынған деректер алдымен қайда өңделеді?
Гидрометеорологиялық орталықтарда электронды-есептеуіш машиналардың көмегімен өңделеді.
4. Синоптиктер синоптикалық картаны қандай деректердің негізінде құрастырады?
Әрбір бақылау кезеңі бойынша метеостанциялардан келген ауа райы жағдайының деректерінен.
5. Синоптикалық карта мен жерсерік суреттері синоптиктерге не істеуге мүмкіндік береді?
Ауа массаларының қасиетін, жылдамдығы мен қозғалыс бағытын талдап, алдағы болжамды жасауға.
6. Коммуналдық шаруашылық пен өнеркәсіп үшін ауа райы болжамының маңызы қандай?
Жылу мен жарық сияқты энергетикалық ресурстардың алдағы уақыттағы шығынын жоспарлауға көмектеседі.
7. Ұшқыштар мен теңізшілер (көлік саласы) үшін болжамдағы қай көрсеткіштер өте маңызды?
Бұлттың төменгі шекарасы мен қалыңдығы, тұман (көріну мүмкіндігі) және биіктіктегі желдің жылдамдығы.