🔹 1-топ: Жер қыртысы және минералдар
1. Жер қыртысы ненің бір бөлігі және ол неден тұрады?
Жер қыртысы – литосфераның бір бөлігі. Ол минералдар мен тау жыныстарынан тұрады.
2. Жер қыртысының химиялық құрамы ең терең қай жерде зерттелген?
12 км-ден сәл астам тереңдікке дейін Кольск ұңғымасында зерттелген.
3. Минералдар дегеніміз не?
Минералдар – химиялық құрамы мен физикалық қасиеттері біркелкі болатын табиғи денелер.
4. Минералдар табиғатта қандай үш агрегаттық күйде кездеседі?
Қатты (алмаз, кварц), сұйық (су, мұнай, сынап) және газ тәрізді (барлық газдар).
5. Қатты минералдар құрылысына қарай қалай бөлінеді?
Кристалды (галит, кварц) және аморфты (опал, шайырлар) болып бөлінеді.
6. Табиғатта жалпы қанша минерал түрі кездеседі?
Қазіргі уақытта 2500-ден астам минерал белгілі, ал барлық түрлерін есептегенде шамамен 4000-ға жуық минерал бар.
7. Жасанды жолмен өсірілетін минералдарға қандай мысалдар бар?
Зертханалар мен зауыттардағы бағалы тастар және теңіз фермаларындағы інжу-маржан.
🔹 2-топ: Эндогендік және экзогендік күштер
1. Жер бетіне әсер ететін күштер қандай екі негізгі топқа бөлінеді?
Эндогендік (ішкі) және экзогендік (сыртқы) күштер болып бөлінеді.
2. Эндогендік күштерге қандай құбылыстар жатады?
Тектоникалық қозғалыстар, магматизм және вулканизм жатады.
3. Неліктен эндогендік үдерістерді «жасампаз» деп атайды?
Өйткені олар тауларды, қыраттарды, ойыстарды, шұңғымаларды қалыптастырады, сондай-ақ тау жыныстары мен минералдарды түзеді.
4. Экзогендік күштердің қайнар көздеріне нелер жатады?
Жел, су, температураның өзгеруі, тірі ағзалардың әсері және адамның іс-әрекеті.
5. Экзогендік үдерістердің жер бедеріндегі рөлі қандай?
Олар эндогендік күштер жасаған жер бедерін бұзады, бірақ бұза отырып, жаңа жер бедерін, жаңа тау жыныстары мен минералдарды қалыптастырады.
6. Кварц, су және парафинді фенмен қыздырғанда қайсысы пішінін өзгертпейді?
Қатты күйдегі кварц пішінін өзгертпейді.
7. Тәжірибедегі парафин мен судың жылы ауадағы күйі қандай болады?
Су қозғалады (сұйық күй), ал аморфты парафин жылу әсерінен балқып, пішінін өзгертеді.
🔹 3-топ: Тау жыныстары және үгілу
1. Тау жынысы дегеніміз не және граниттің құрамы қандай?
Тау жыныстары – жер қыртысын құрайтын минералдардың табиғи жиынтығы. Граниттің құрамына дала шпаты, слюда және кварц кіреді.
2. Шығу тегіне қарай тау жыныстары қандай үш топқа бөлінеді?
Магмалық, метаморфтық және шөгінді болып үшке бөлінеді.
3. Магмалық тау жыныстары қалай түзіледі және оған не жатады?
Магма жер қойнауында (интрузивті) немесе жер бетіне шығып (эффузивті) суығанда түзіледі. Мысалы: гранит, базальт, габбро.
4. Тау жыныстарының үгілуі деген не?
Температураның, атмосфераның, судың және тірі ағзалардың механикалық әрі химиялық әсерінен тау жыныстарының бұзылуы мен химиялық өзгеруі.
5. Шөгінді тау жыныстарының түрлері қандай топтарға бөлінеді?
Үш топқа бөлінеді: кесекті (механикалық), химиялық және органогендік.
6. Кесекті шөгінді жыныстардың борпылдақ және цементтелген түрлері қандай?
Борпылдақ: қойтас, малтатас, қиыршықтас, құм, балшық. Цементтелген: конгломерат, жентектас, құмтас, сазтас.
7. Кесекті жыныстар түйірлерінің мөлшеріне қарай қалай жіктеледі?
Қойтас (>100 мм), малтатас (10–100 мм), ірі құм (1–10 мм), құм (0,1–10 мм) және тозаң (0,01–0,1 мм).