🔹 1-топ: Ішкі (эндогендік) күштер және тау түзілу қозғалыстары
1. Жер бедерінің барлық пішіндерінің қалыптасуына әсер ететін күштер қандай екі топқа жіктеледі?
Жер бедерін қалыптастырушы күштер ішкі (эндогендік) және сыртқы (экзогендік) күштер болып екі топқа жіктеледі.
2. Жер қыртысында тау түзілуі мен тербелмелі қозғалыстардың қалыптасуына не әсер етеді?
Олардың қалыптасуына Жердің ішкі қойнауындағы түрлі жылу мен энергия және химиялық реакциялардың әсері себепші болады.
3. Тау түзілуі кезінде жер қыртысында пайда болатын қатпарлықтардың түрлері (антиклиналь, синклиналь, моноклиналь) қалай сипатталады?
Қатпарлану кезінде біртұтас жоғары көтерілген бөлігі — антиклиналь, майысып төмен түскен бөлігі — синклиналь, ал беткі тегіс болып көтерілген бөлігі моноклиналь деп аталады.
4. Қатпарлану барысында литосфера қабаттарының біртұтастығы бұзылғанда қандай құбылыстар жүреді?
Литосферада терең тектоникалық жарықтар пайда болады, осы жарықтар бойымен жанартау атқылауы және жер сілкіну құбылыстары қатар немесе жеке-дара жүреді.
5. Жер қыртысының құрылымдық ерекшелігіне қарай тұрақты және қозғалмалы бөліктері қалай аталады және оларға қандай жер бедері сәйкес келеді?
Неғұрлым тұрақты бөліктері платформалар (ірі жазықтар алып жатады), ал неғұрлым қозғалмалы бөліктері геосинклинальдар (әртүрлі биіктіктегі тау жүйелері алып жатады) деп аталады.
🔹 2-топ: Тербелмелі қозғалыстар және мұхит түбінің рельефі
1. Тербелмелі қозғалыстардың жер бетіндегі негізгі салдары қандай?
Тербелмелі қозғалыстар жер қыртысының біртіндеп көтерілуі мен төмен түсуіне, соның нәтижесінде мұхит деңгейінің өзгеруіне және материктердің жалпы биіктігінің құбылуына себепші болады.
2. Тербелмелі қозғалыстардың тау түзілу қозғалыстарынан басты айырмашылығы неде?
Тербелмелі қозғалыстар қайтымды сипатта болады (көтерілген жер қайта төмен түсуі мүмкін), ал тау түзілу кезінде қатпарлануға ұшыраған немесе жарықтармен жылжып кеткен бөліктер енді қайтып қалпына келмейді.
3. Литосфералық тақталарды қозғалысқа түсіретін, материк пішіндерін өзгертуші басты күш не?
Литосфералық тақталарды қозғалысқа түсіретін басты күш — Жердің ішкі күші болып табылады.
4. Мұхит түпкі жер бедері құрылымдық ерекшелігіне қарай қандай ірі орографиялық құрылымдарға ажыратылады?
Олар: материктің шеткі жағалық бөліктері, өтпелі зона, суасты орта жоталары және мұхит табаны болып 4 ірі құрылымға ажыратылады.
5. Өтпелі зона мен мұхит табанының құрамына қандай рельеф пішіндері кіреді?
Өтпелі зонаға шеткі теңіздердің қазаншұңқырлары, аралдар доғасы мен терең шұңғымалар кірсе, мұхит табанына қазаншұңқырлар мен оларды бөліп жатқан жекелеген тау жоталары жатады.
🔹 3-топ: Сыртқы (экзогендік) күштер және үгілу процестері
1. Сыртқы (экзогендік) күштердің жер бедерін қалыптастырудағы басты рөлі қандай?
Сыртқы күштер бұрын қалыптасқан жер бедері пішіндерін бұзумен қатар, жаңа жер бедері пішіндерін де түзеді.
2. Үгілу процесінің мәні неде және оның физикалық құбылыстан айырмашылығы қандай?
Үгілу кезінде тау жыныстары біртұтастығынан айырылып, қиыршықтас, құм сияқты кеуекті жыныстарға айналады. Егер химиялық құрамы өзгермесе — физикалық үгілу, ал минералдық құрамы өзгеріске ұшыраса — химиялық үгілу деп аталады.
3. Су мен температуралық айырмашылықтың әсерінен болатын физикалық үгілу қай аймақтарда өте қарқынды жүреді?
Тау жыныстарының жарықшақтарына су кіріп, түнде мұз болып қатуынан жүретін бұл процесс поляр маңы аймақтарында, биік тауларда және Сахара сияқты табиғаты қатал шөлдерде қарқынды жүреді.
4. Жел мен ағын су әрекетінен пайда болатын "бедленд" жер бедері дегеніміз не және ол қай жерлерде таралған?
Бедленд — жыралар мен сайлардың жиілігінен лабиринт сияқты сипат алатын, қатты тілімденген өнімсіз жерлер. Ол АКШ-тың Ұлы жазықтарында, Орталық пен Кіші Азияда, Үндістанның тауалды аймақтарында және Қазақстандағы Шарын каньонында кездеседі.
5. Мұздықтар мен жерасты суларының әрекетінен қандай өзіндік рельеф пішіндері (морена, карст) түзіледі?
Мұздықтар әсерінен альпілік рельеф пен морена (мұздық тасымалдаған жыныстар) түзілсе, жерасты суларының әктас, тұз, гипсті ерітуінен карст құбылысы (үңгірлер: Flint-Mamont, Крубери-Воронья) пайда болады.