🔹 1-топ: Климатология және Климаттық белдеулердің жіктелуі
1. Климатология ғылымы нені зерттейді?
Климатология дегеніміз — Жер шарындағы климаттың қалыптасу заңдылықтарын, климат пен оның жіктелуін зерттейтін географияның аса маңызды саласы. Сондай-ақ бұл ғылым антропогендік әрекеттің климатқа тигізетін әсерін де қарастырады.
2. Б.П.Алисовтың жіктеуі бойынша Жер шары неше климаттық белдеуге бөлінеді?
Климат қалыптастырушы заңдылықтарды ескеру негізінде Б.П.Алисов жасаған климаттық аудандастыру бойынша Жер шары 13 климаттық белдеуге жіктелген. Олардың ішінде жеті негізгі және алты өтпелі белдеу бар.
3. Негізгі және өтпелі климаттық белдеулердің басты айырмашылығы неде?
Негізгі климаттық белдеулердің шекарасы жыл бойы басым болатын ауа массаларының орнымен анықталады. Ал өтпелі климаттық белдеулер негізгі белдеулердің аралығында орналасады және мұнда ауа массалары жыл ішінде бірін-бірі алмастырып отырады.
4. Климаттық белдеулердің шекарасын анықтауда не негізге алынған?
Климаттық белдеулердің шекарасы ретінде атмосфералық (климаттық) фронттардың орны алынған. Нақтырақ айтқанда, бұл фронттардың қыс пен жаз мезгілдеріндегі ең шеткі ауысу шептері негізге алынады.
🔹 2-топ: Экваторлық, Субэкваторлық және Тропиктік климаттық белдеулер
1. Экваторлық климаттық белдеудің температуралық көрсеткіштері мен ауа қысымы қандай?
Экваторлық белдеу жыл бойы төмен қысым мен экваторлық ауа массаларының ықпалында болады. Орташа айлық температура +27°C пен +28°C аралығында болып, бүкіл жыл бойы жоғары әрі тұрақты сақталады.
2. Гумидтік және аридтік климат түрлерінің сипаттамасы қандай?
Жыл бойы жауын-шашынның мол түсуінен қалыптасатын ылғалды климатты гумидтік климат деп атайды. Ал күн жылуы аса мол түсетін, құрғақ шөлді аймақтарға тән жағдайды аридтік климат деп атайды.
3. Субэкваторлық белдеудегі муссондардың маусымдық әсері қалай көрінеді?
Субэкваторлық белдеуде жаз мезгілінде экваторлық муссондар аса мол ылғал әкеледі. Ал қыс мезгілінде құрлық үстінен соғатын тропиктік муссондар аймаққа құрғақ ауа массасын таратады.
4. Тропиктік белдеуде Жер шарындағы қандай аса ірі континенттік шөлдер орналасқан?
Тропиктік белдеуде тұрақты жоғары қысым мен төмендеген ауа қозғалысының басым болуынан аса ірі континенттік шөлдер қалыптасқан. Олардың қатарына Сахара, Арабия, Калахари және Виктория шөлдері жатады.
🔹 3-топ: Субтропиктік, Қоңыржай және Полярлық климаттық белдеулер
1. Субтропиктік белдеуде батыстан шығысқа қарай климат сипаттары қалай өзгереді?
Батыс жағалауға жазы құрғақ, қысы ылғалды жерортатеңіздік климат тән болса, құрлық ішінде климат континенттік сипат алады, ал шығыс жағалауда муссондық сипатқа ауысады.
2. Қоңыржай климаттық белдеудің басты ерекшеліктері қандай?
Қоңыржай белдеуде жыл бойы қоңыржай ауа массалары мен батыс желдері басым болады. Бұл белдеуде жыл мезгілдері өте айқын байқалады және әсіресе солтүстік жартышарда үлкен аумақты қамтиды.
3. Солтүстік және Оңтүстік жартышарлардың суық полюстері қай жерлерде орналасқан?
Солтүстік жартышардың суық полюсі Еуразияның солтүстік-шығысындағы Оймякон ауылында (-71°C) орналасқан. Ал Жер шарының (оңтүстік жартышардың) басты суық полюсі Шығыс Антарктида жерінде (-91,2°C) қалыптасқан.
4. Арктикалық және антарктикалық полярлық белдеулердегі ауа райының сипаты қандай?
Полярлық белдеулерде мұз құрсауының болуы альбедо көрсеткішін (шағылысуды) жоғарылатады, сондықтан поляр жазында да температура төмен болады. Мұнда антициклондық ауа райы орнап, жылдық жауын-шашын мөлшері 100 мм-ден аспайды.