🔹 1-топ: Құрлық суларының маңызы және адамзат өркениеті
1. Адамзат тарихындағы алғашқы өркениеттер мен мәдениет ошақтары қай жерлерде пайда болды?
Адамзат тарихындағы алғашқы өркениеттер мен қалалар, мәдениет ошақтары өзен бойлары мен көл жағаларында пайда болған. Әсіресе Месопотамия, Ежелгі Египет, Ежелгі Қытай және Үнді өзендік өркениеттері дамудың шырқау шегіне жеткен.
2. Қазіргі кезде ірі қалалар мен ауылшаруашылық алқаптарының орналасу сипаты қандай?
Қазіргі кездің өзінде аса ірі қалалардың, өнеркәсіп орталықтарының көпшілігі, аса маңызды ауылшаруашылық алқаптары өзен-көл бойларында орналасқан.
3. ХХ ғасырдан бастап адамның шаруашылық әрекеті өзендерге қалай әсер етіп жатыр?
Өзен суын өнеркәсіп пен ауылшаруашылығына, тұрмыстық қажеттіліктерге пайдалану қарқындылығының артуы, алуан түрлі гидротехникалық құрылыстардың (бөгендер, каналдар, бөгеулер) салынуы өзендердің ластануына, олардың режимінің бұзылуына әкеп соғуда.
4. Дүниежүзіндегі ірі қалаларды ауызсумен қамтамасыз етуде жерасты суларының рөлі қандай?
Дүниежүзіндегі ірі қалалардың 70%-дан астамының ауызсуы жерасты суы есебінен қамтамасыз етіледі. Азия мен Солтүстік Американың, Африка мен Аустралияның шөлді аудандарында жерасты суы ғана бар.
🔹 2-топ: Жерасты сулары, көлдердің пайдаланылуы мен шипалық қасиеттері
1. Жерасты суларын көп пайдаланудың қандай кері салдарлары байқалуда?
Жерасты суы көп пайдаланылатын аудандарда грунт суының деңгейі төмендеп, оның ластануы байқалуда. Сондықтан жерасты сулары да беткі сулар тәрізді тиімді пайдалану мен қорғауды қажет етеді.
2. Қазақстан аумағындағы жерасты сулары мен минералды бұлақтардың зерттелуі қандай?
Тек Қазақстан аумағының өзінде ғана 300-ден астам минералды бұлақтар зерттеліп, олардың шипалық қасиеттері анықталған. Жерасты сулары елді мекендерді ауызсумен қамтамасыз етуде және егістік алқаптар мен жайылымдарды суару мақсатында да кеңінен пайдаланылады.
3. Тұзды және ірі көлдердің шаруашылықтағы маңызы қандай?
Тұзды көлдерде ас тұзының, калий тұздарының, сода, йод, бром және басқа да минералды шикізаттардың мол қоры шоғырланған. Каспий қайраңындағы мұнайдың мол қоры белсенді игерілуде. Көлдерде балықшаруашылығы дамыған, ал ірі көлдер көлік қатынасына пайдаланылады.
4. Тұщы және тұзды көлдердің елді мекендер мен айналасындағы климатқа әсері қандай?
Тұщы көлдер елді мекендер мен кәсіпорындарды сумен қамтамасыз етеді, тұзды көлдерді емдік мақсатта пайдаланады. Көлдер айналасының климатына да қолайлы әсер етіп, климаттың континенттілігін азайтады, ауаның ылғалдылығын арттырады.
🔹 3-топ: Мұздақтар қоры, жаһандық жылыну және су ресурстарының тапшылығы
1. Мұздақтардағы таза су қорын пайдалану бойынша әлемде қандай жобалар мен тәжірибелер бар?
Көлемінің 90%-ға жуығы су астында жататын мұздақтарда таза су қоры жинақталған. Антарктида мұздақтарын ауызсумен қамтамасыз ету мақсатында пайдалану жобалары бар. Мысалы, Батыс Еуропаның көптеген елдері мұздақтарды кемемен сүйреп әкеліп, ауызсу ретінде пайдалануда.
2. Дамыған Еуропа елдері мен Азия аймағында тұщы су қорын жұмсаудың айырмашылығы неде?
Еуропаның дамыған елдерінде тұщы су қорының тең жартысына жуығы өнеркәсіп қажетіне жұмсалса, ал азиялық бөлікте тұщы су қорының 85%-дан астамы ауылшаруашылық қажетіне жұмсалады.
3. Қазақстандағы мұздықтардың азаюы және болашақтағы температураның өзгеру болжамы қандай?
Елімізде соңғы алпыс жылда мұздық көлемі 45%-ға азайған. Табиғи су экожүйесі тұщы су қорының 30%-ын жоғалтқан. 2050 жылға қарай ауа температурасы 2-3°С-қа дейін, ал XXI ғасырдың соңында 3—6°С-қа дейін өсуі мүмкін.
4. Қазақстанның трансшекаралық өзендерге тәуелділігі және оның аймақтарға әсері қандай?
Ертіс, Іле, Шу, Талас, Сырдария, Жайық өзендері тек төменгі ағысында ғана біздің жеріміз арқылы ағатындықтан, іргелес елдерге тәуелдіміз. Қызылорда мен Түркістан облыстары 90%-дан астам, Батыс Қазақстан мен Атырау 80%-ға, Жамбыл 75%-дан астам, ал Алматы облысы 45%-ға тәуелді.
5. Жаһандық жылынудың Қазақстан шаруашылығы мен астық өніміне тигізетін қаупі қандай?
Еліміздің бір аймағында апатты су тасқындары болса, екіншісінде қуаңшылық пен шөлейттену (соңғы 50 жылда 60%-дан асқан) белең алуда. 2050 жылға қарай бидайдың өнімділігі 20—49% шамасында төмендеп кетуі мүмкін, бұл экономика мен халықтың әлеуметтік жағдайына кері әсерін тигізеді.
6. Қазақстан Президенті Қ.Тоқаев халықаралық саммиттерде бұл мәселеге байланысты қандай үндеу тастады?
Президент Қ.Тоқаев ШЫҰ мен түркі елдері саммиттерінде климаттың жаһандық жылынуы салдарын барынша тежеуге бағытталған іс-шараларға баса назар аударып, мемлекеттер арасындағы бірлескен іс-қимылдарды мейлінше күшейтуге шақырды.