🔹 1-топ: Климаттың шаруашылыққа және адам өміріне әсері
1. Климаттың табиғат компоненттеріне және тіршілік иелеріне тигізетін тікелей әсері қандай?
Климаттың жер бедері мен топырақтың түзілуіне, өсімдік жамылғысы мен жануарлар әлемінің таралуына тікелей әсері бар. Өйткені бір тіршілік өкіліне жылу қажет, екіншісіне ылғал, ал енді біріне жарық көбірек қажет болады.
2. Акклиматизация дегеніміз не және оның адам өміріндегі маңызы қандай?
Адамның жаңа климаттық-географиялық жағдайларға бейімделуі акклиматизация деп аталады. Ол адамның түрлі климаттық зоналар жағдайында өмір сүруіне, шаруашылықпен айналысуына өзіндік ықпалын тигізеді.
3. Еуразия материгінің әртүрлі аймақтарында климат ауылшаруашылығына қалай әсер етеді?
Материктің солтүстігі мен солтүстік-шығысында жазда жылудың жетіспеуі мен мәңгі тоң, ал ішкі аудандарда ылғалдың жеткіліксіздігі кедергі болады. Ал қоңыржай белдеуде бидай, жүгері, бау-бақша өсірілсе, оңтүстігінде қолдан суаруды және жылуды көп қажет ететін күріш пен мақта егіледі.
4. Құрылыс саласында және үйлерді салуда климаттық жағдайлар қалай ескеріледі?
Сібірдің қатты аязды аудандарында терезе әйнегі үш қабаттан тұрса, оңтүстіктегі ыстық климатта үйлердің қабырғасы бамбук таяқшаларынан ғана тұрады. Жаңбырлы еуропалық бөлікте үй шатыры үшкір болса, шөлді аудандарда үйлердің төбесі тегіс етіп салынады.
🔹 2-топ: Климаттың апатты құбылыстары және 2024 жылғы су тасқыны
1. Азия аймағында муссондық климат салдарынан қандай апатты жағдайлар жиі қайталанады?
Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азияда муссондық нөсер жаңбырлардан апатты тасқындар жылма-жыл қайталанады. Әсіресе Хуанхэ, Ганг, Амур өзендерінде су тасқындары жиі байқалып, адамдар мен жан-жануарлар шығын болып, елді мекендерді су басады.
2. Жаһандық жылынудың су тасқындарына әсері туралы сарапшылар не дейді?
Сарапшылардың климаттық модельдерді қолдану арқылы жасаған болжамы бойынша, соңғы отыз жылда дүниежүзі бойынша су тасқынының қайталануы екі есе көбейгені анықталған болатын.
3. Қазақстандағы 2024 жылғы көктемгі су тасқынының шығындары мен зардаптары қандай болды?
Еріген қар суынан еліміз бойынша 3 554 жеке тұрғын үй, 794 аула, 42 көп қабатты үй, 18 227 саяжай су астында қалды. Сондай-ақ республикалық маңызы бар 2, облыстық 6 және жергілікті маңызы бар 5 автокөлік жолын су басқан.
4. 2024 жылғы тасқын кезінде қанша адам құтқарылды және қандай құтқару жұмыстары жүргізілді?
Апат кезінде 119 297 адам құтқарылып, қауіпсіз жерге эвакуацияланды, оның ішінде 344 мүмкіндігі шектеулі жан және 44 803 кәмелетке толмаған бала бар. ТЖМ мен әкімдік күшімен 13 636 мың м³-ден астам еріген қар тазартылып, жұмыстарға 14 640 адам жұмылдырылды.
🔹 3-топ: Құмды дауылдар, қуаңшылық және жаһандық климаттық өзгерістер
1. Қазақстан аумағында құмды дауылдар мен аңызақ желдердің соғу ұзақтығы қандай?
Аңызақтың соғуы дала зонасында 5—10 күн, шөлейтте 40 күн, ал шөл зонасында 100 күнге дейін созылады. Құмды дауылдар Балқаш көлі маңы, Маңғыстау және Арал теңізінің құрғаған табанында 55—60 күнге дейін созылуы мүмкін.
2. Қазақстан климаттың жаһандық жылыну әсерін азайту үшін халықаралық деңгейде қандай міндеттемелер алды?
Қазақстан 2016 жылы Париж келісімін ратификациялап, 2030 жылға қарай жылыжайлық газдарды 1990 жылғы деңгейден 15%-ға төмендетуге және 2060 жылға дейін көміртек бейтараптығына қол жеткізуге шешім қабылдады. Осы мақсатта «Жасыл даму» бағдарламасы мен Президенттің 2 миллиард ағаш отырғызу бастамасы іске асуда.
3. «Қазгидромет» РМК мәліметтері бойынша Қазақстандағы ауа температурасының өзгеру динамикасы қандай?
Соңғы 100 жылда Қазақстан аумағындағы ауа температурасы 1,37°С-қа көтерілген, ал 2050 жылға қарай тағы 4°С-қа көтерілуі мүмкін. Жалпы әлемдік деңгейде соңғы онжылдықта (2014—2023 жж.) ауа райы 1,2°С-қа жылынған.
4. Ауылшаруашылығына зиян келтіретін көктайғақ пен үсік құбылыстарының қаупі неде?
Көктайғақ жиі қайталанып, ұзаққа созылғанда «жұт» деп аталатын апатты құбылысқа ұласады және жол апаттарына себепші болады. Ал үсік — ауылшаруашылық дақылдары мен бау-бақша өнімдері үшін өте қауіпті құбылыс болып табылады.