🔹 1-топ: Әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері және Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ)
1. Халықтың өмір сүру деңгейі неге байланысты және Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) дегеніміз не?
Адам әлеуетінің даму мүмкіндігі мен халықтың өмір сүру деңгейі экономиканың жағдайына байланысты. Ал экономиканың жағдайын, оның әлеуетін пайдалану және халықтың тұрмыс деңгейін білдіретін басты көрсеткіш — Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) — экономиканың барлық салаларында бір жыл ішінде өндірілген өнімнің құны болып табылады.
2. ЖІӨ қандай валютамен есептеледі және халықаралық салыстыру үшін қалай өзгәртеді?
ЖІӨ ең алдымен әр елдің өз ұлттық валютасымен есептеледі. Алайда, оның деңгейін басқа мемлекеттермен өзара салыстыру мүмкіндігін туғызу үшін бұл көрсеткішті халықаралық деңгейде АҚШ долларына аударады.
3. ЖІӨ-нің негізгі қолданылатын үш көрсеткіші қандай мағына береді?
Көбінесе ЖІӨ-нің үш көрсеткіші қолданылады: біріншісі — ЖІӨ-нің абсолюттік мөлшері (экономика масштабы), екіншісі — жан басына есептегендегі ЖІӨ (экономика дамуының деңгейі) және үшіншісі — ЖІӨ өсу қарқыны (пайызбен алғанда) болып табылады.
4. ЖІӨ өсу қарқынының динамикалық көрсеткіш ретіндегі маңызы қандай?
ЖІӨ өсу қарқыны пайызбен есептелетін экономиканың динамикалық көрсеткіші болып саналады. Дәл осы көрсеткішке қарап отырып, елдегі жалпы экономика мен экономикалық әлеуеттің өсуін немесе құлдырауын айқын аңғаруға болады.
🔹 2-топ: Адам дамуының индексі (АДИ) және оның құрамдас өлшемдері
1. Адам дамуының индексі (АДИ) қашан жарияланды және оның басты мақсаты не?
Адам даму индексі туралы бүкіләлемдік баяндаманы 1999 жылы БҰҰ жариялады. Бұған дейін халық санына шаққандағы ЖІӨ ғана басты көрсеткіш болса, АДИ адамның әл-ауқаты мен қоғамдағы мүмкіндіктеріне нақты баға беру үшін қолданысқа енді.
2. АДИ көрсеткішін анықтау үшін адам өмірінің қандай үш сипаттамасы біріктіріледі?
Бұл индекс адамның өмір сүру жағдайының үш маңызды сипаттамасын біріктіреді: 1) ұзақ жасау (күтілетін адам өмірінің ұзақтығы); 2) білімділік (орташа оқу уақыты); 3) материалдық әл-ауқаты (жан басына есептегендегі ЖІӨ).
3. Қазақстанның АДИ бойынша қол жеткізген ең жоғары тарихи көрсеткіші қандай?
2017 жылы еліміздің АДИ-і 0,800 шамасына жетті (максимум 1,0 жағдайында). Бұл көрсеткіш Қазақстан тарихында алғаш рет елімізге адам әлеуеті өте жоғары деңгейіндегі елдер қатарына қосылуға толық мүмкіндік берді.
4. 2021 жылғы көрсеткіш бойынша Қазақстан алдында қандай басты мәселе тұр?
Таңдап алған елдердің 2021 жылғы АДИ көрсеткіші бойынша Қазақстан көшбасшы елдерден әзірге қалып келеді. Бізге адам әлеуетін дамыту үшін өзекті мәселелердің бірі — негізгі аймақаралық айырмашылықтарды деңгейлестіру жұмыстарын жасау қажет.
🔹 3-топ: АДИ және Қазақстан экономикасының болашағы: инновациялық даму
1. Қазақстанның даму стратегиясының негізгі бағыты мен «білім экономикасының» мәні қандай?
Қазақстандық даму стратегиясы елді модернизациялауға (түпкілікті жаңартуға) бағытталған. Онда жаңа типті жоғары дамыған экономика — білім экономикасын (инновациялық экономика) құруға басты мән берілген, мұнда ашылулар, жаңалықтар мен жаңа технологиялар кеңінен қолданылады.
2. Қазіргі екінші индустрияландырудың бұрынғы тарихи кезеңдерден басты өзгешелігі неде?
Елде екінші индустрияландыру жедел қарқынмен жүзеге асуда. Оның 1930–1960 жылдардың индустрияландыруынан басты өзгешелігі — мұнда ең алдыңғы қатарлы (жоғары) технологияларды қолданатын өндіріс құру көзделген.
3. Табиғи ресурстарды экспортқа мәжбүрлікті азайту үшін қандай кешен қалыптасуда?
Елдің тұрақты дамуын қамтамасыз ету мақсатында халықаралық дәрежедегі сауда, көлік және ақпараттық қызмет көрсетудің қуатты кешені қалыптасып жатыр. Бұл шаралар табиғи ресурстарды экспортқа мәжбүрлікті азайтуға тікелей септігін тигізеді.
4. Модернизациялау мақсаттарын жүзеге асыруда Қазақстан экономикасының негізгі «локомотивтері» қай салалар?
Қазақстан экономикасының басты локомотивтері — мұнай өнеркәсібі мен металлургия болып табылады. Олар елдің экспорттық кірісінің және инвестицияның айтарлықтай бөлігін әкеледі, сондықтан бұл салаларда да өндірісті сапалы модернизациялау жұмыстары қарастырылуда.