1-жұп: Дүниежүзілік мұхиттағы мұнай ластануының ауқымы, көрсеткіштері және зардаптары
1. Жыл сайын Дүниежүзілік мұхитқа орта есеппен қанша мөлшерде мұнай өнімдері құйылады және бұл негізінен қандай жағдайларда орын алады?
Жыл сайын мұхитқа орта есеппен алғанда 13–14 млн тонна мұнай өнімдері құйылады. Бұл жағдай мұхитта танкер трюмдерін жуу, мұнайды су қайраңынан өндіру кезіндегі ағындар және мұнай тиейтін су кемелерінің апаттары салдарынан болады.
2. Экологтердің есептеуі бойынша қазіргі уақытта мұхит бетіндегі мұнай қабығының жалпы алаңы қандай көрсеткішке жеткен?
Экологтердің есептеуі бойынша, мұхит бетіндегі мұнай қабығының жалпы аумағы бүгінгі таңда Дүниежүзілік мұхит бетінің 2%-ына жетіп отыр.
3. Ғалымдардың статистикалық есептеуінше, жыл сайын теңізде мұнайдың аздаған мөлшерде ағуына қатысты шамамен қанша жағдай тіркеледі?
Ғалымдардың есептеуінше, орташа алғанда жыл сайын теңізге мұнайдың аздаған мөлшерде ағуына байланысты 1400-ге жуық дерлік жағдай орын алып тұрады.
4. 1989 жылы Алясканың Ханзада Уильям бұғазында экологиялық апатқа ұшыраған супертанкер қай компанияға тиесілі еді?
1989 жылы Аляскадағы Ханзада Уильям бұғазының теңіз жартасына соғылып, апатқа ұшыраған «Эксон Вальдез» супертанкері американдық «Exxon Mobil» жекеменшік мұнай компаниясына тиесілі болған.
5. Мұнаймен ластану мұхит пен атмосфераның арасындағы қандай маңызды табиғи алмасу үдерістерін бұзады?
Мұнай қабығы өте улы қоспа болғандықтан, ол мұхит пен атмосфера арасында жүретін энергия, жылу, ылғал және ең бастысы газ алмасу үдерістерін толықтай бұзады.
2-жұп: Ауылшаруашылық қалдықтарының әсері, судың «гүлденуі» және биологиялық өлі аймақтар
1. Ауылшаруашылығында қолданылатын пестицидтер мен тыңайтқыштардың су тоғандарына қосылуы қандай биологиялық құбылысқа әкеледі?
Ауылшаруашылық қалдықтары мен тыңайтқыштар су тоғандарына құйылғанда, олар фитопланктондар мен балдырлардың өсуіне биоынталандырғыш ретінде әсер етеді де, судың көк-жасыл немесе қызыл түске боялып «гүлденуіне» әкеп соқтырады.
2. 1988 жылы Норвегия мен Дания жағалауларындағы балдырлану аумағында пайда болған үлкен дақтың өлшемдері қандай болды?
1988 жылы Солтүстік теңіз суы жаппай балдырланып «гүлдегенде», су бетінде пайда болған үлкен дақтың ұзындығы 45 шақырымға, ал ені 10 шақырымға дейін жеткен.
3. Гонконг қаласына жақын орналасқан теңіз суларында қандай ерекше түсті су толқындары байқалады және оған не себеп?
Гонконгқа жақын жерде ауылшаруашылық тыңайтқыштарының суға құйылуы салдарынан фитопланктондар шектен тыс өсіп, теңізде ерекше қызыл түсті су толқындары байқалады.
4. ЮНЕСКО ұйымының 2012 жылғы ресми мәліметі бойынша әлемде жыл сайын қанша теңіз ауданы «биологиялық өлі» деп танылады?
ЮНЕСКО ұйымының 2012 жылға арналған ресми мәліметіне сәйкес, адамның шаруашылық қызметінің салдарынан жыл сайын әлемде 400-ден астам теңіз ауданы «биологиялық өлі» деп жарияланады.
5. Бретань жартылай аралы мен Сароникос шығанағындағы экологиялық дағдарысқа негізінен қандай өндірістік кемшіліктер себеп болуда?
Негізгі себеп — көптеген өнеркәсіп орындарында арнайы су тазарту қондырғыларының мүлдем жоқтығы, қалалық кәріз (канализация) жүйелерінің тым ескіруі және тазартылмаған ағын сулардың тікелей теңізге лақтырылуы.
3-жұп: Биологиялық ресурстардың кәсіптік көрсеткіштері және халықаралық келісімдер
1. Халықаралық экологиялық ұйымдардың зерттеуі бойынша дүниежүзіндегі кәсіптік балықтардың қанша пайызы шамадан тыс өңделген (ауланған)?
Халықаралық экологиялық ұйымдардың ресми зерттеу мәліметтеріне сәйкес, бүгінгі таңда кәсіптік балықтар қорының 17%-ы шамадан тыс өңделген (ауланған) болып есептеледі.
2. Теңіз кәсіпшілігінде балықтардың үлкен шоғырын барынша тез әрі тиімді анықтауға мүмкіндік берген не нәрсе және ол қандай үйірлі балықтарға әсер етті?
Мұхитта жаңа технологиялардың пайда болуы майшабақ, макрель, нәлім, скумбрия, хек, анчоус және ставрида секілді үйірлі балықтардың үлкен шоғырын тиімді анықтап, оларды шамадан тыс көп аулауға жол ашты.
3. Дүниежүзі бойынша ауланатын жалпы балық ресурстарының қанша пайызы тікелей адам баласының тағамы ретінде жұмсалады?
Дүниежүзі бойынша мұхиттардан ауланатын барлық балық қорының 60–65% аралығындағы үлесі ғана тікелей адамдардың тағамы ретінде пайдаланылады (қалғаны техникалық, медициналық мақсаттарға кетеді).
4. Теңіздің радиация мөлшері жоғары және орта деңгейдегі қалдықтармен ластануын алдын алу жөніндегі конвенцияға 1972 жылы қай қалада қол қойылды?
Теңіз суларының радиация мөлшері жоғары және орта деңгейдегі қауіпті қалдықтармен ластануын арнайы рұқсатсыз алдын алу жөніндегі маңызды халықаралық конвенцияға 1972 жылы Лондон қаласында (Ұлыбритания) қол қойылған.
5. 1996 жылы Қиыр Шығыстағы сұйық радиоактивті қалдықтарды өңдейтін қондырғы құру туралы шарт қай мемлекеттердің фирмалары арасында бекітілді?
1996 жылы жиналып қалған сұйық радиоактивті қалдықтарды зиянсыз өңдейтін арнайы қондырғы құруға қатысты өзара шарт американдық, жапондық және ресейлік фирмалардың арасында бекітілді.