1-жұп: Жаһандық экологиялық дағдарыстың басталуы және ноосфера ұғымы
1. Мәтінде Орталық Азиядағы қандай ірі экологиялық апат сөз болады және оның жаһандық сипаты қандай?
Бұл — бірнеше ұрпақтың көз алдында құруға айналған 🌊Арал теңізінің қасіреті. Арал апаты біздің елімізге тікелей қатысы бар өте ірі экологиялық апат болып табылады. Бірақ ол жеке дара емес, бүкіл биосфераға қауіп төндіріп тұрған бір ғана ірі жаһандық экологиялық дағдарыстың көрінісі ретінде сипатталады.
2. Жаһандық экологиялық дағдарыс қай кезеңнен бастау алды және оның негізгі себептері неде?
Бұл дағдарыс — өркениеттің техносфералық даму жолының салдары. Оның дамуы 📅XVIII ғасырдағы өнеркәсіптік төңкерістен бастау алған. Осы кезден бастап техника шұғыл дамып, табиғатты жаулап алу саясаты жүзеге асырылды және ⛏️табиғи қорларды шексіз қолдану кең етек алды. Бұл үдеріс табиғи ортаның теңдессіз өзгерісіне әкелді.
3. «Ноосфера» сөзі қандай мағынаны білдіреді және бұл ұғымды ғылымға енгізген кімдер?
Ноосфера — Жердің ойлау қабығы, 🧠ақыл-ой сферасы (грек тілінен аударғанда «ноос» — ақыл, сана). Бұл терминнің пайда болуы екі әйгілі ғалымның есімімен байланысты: кеңес ғалымы 👨🔬Владимир Иванович Вернадский Жердің ойлау қабығы туралы негізгі идеяларды қалыптастырса, француз ғалымы Эдуард Ле Руа оған «ноосфера» деген атау берген.
2-жұп: В. И. Вернадскийдің ноосфералық ілімі және тұрақты даму концепциясы
1. Академик В. И. Вернадскийдің адамзаттың табиғаттағы рөлі туралы негізгі тұжырымдары қандай?
Ғалым саналы адамның пайда болуымен биосфераның биологиялық эволюциясы аяқталды деп есептеді. Адамзат табиғатты қайта жасаудағы шешуші факторға, яғни 🌍басты геологиялық күшке айналғанда биосфера тарихы аяқталып, ноосфера тарихы басталады. Ноосфера — адамның саналы қызметімен өзгерген литосфера, атмосфера, гидросфера және тірі ағзалар әлемі. Ғалым уақыт өте келе бұл қабықтың 🚀ғарыш кеңістігіне таралатынына сенді.
2. Ноосфералық даму принциптері мен тұрақты даму концепциясының негізіне қандай түсініктер алынды?
В. И. Вернадскийдің идеялары негізінде, әсіресе 📅1960 жылдан бастап климатологтар ғаламдық жылыну қаупін айтқан соң, БҰҰ мен халықаралық ұйымдарда «тұрақты даму концепциясы» қалыптасты. Оның негізіне: 1) қазіргі табиғат жағдайларын сақтамай өркениеттің аман қалуы мүмкін еместігі; 2) адамзаттың биосфераның кейінгі эволюциясы үшін ⚖️өзіне жауапкершілік алуы тиістігі туралы түсініктер енді.
3. Ноосфералық дамуды іске асыру үшін жаһандық деңгейде қандай шарттар орындалуы қажет?
Бұл мақсатқа жету үшін барлық адамзат баласы қолдайтын тұрақты, ноосфералық дамудың 🌐әлемдік стратегиясы қажет. Сонымен қатар, мұндай стратегияны жүзеге асыру үшін ноосфералық даму бойынша біртұтас экологиялық кеңістік пен 🤝мемлекетаралық ұйымның болуы міндетті шарт болып табылады.
3-жұп: Қазақстанның ноосфераның қалыптасуына техносфера, әлеуметтік және геосфера деңгейіндегі үлесі
1. Қазақстан техносфера (өндіріс және инфрақұрылым) деңгейінде ноосфераның дамуына қандай үлес қосып жатыр?
Техносфералық деңгейде еліміз ақылға қонымды келесі шараларды жүзеге асыруда: ☀️«жасыл» энергетиканы дамыту, экологиялық таза технологияларды өндіріске енгізу, қоршаған ортаға қауіпті және зиянды өндіріс орындарын жабу, сондай-ақ зардап шеккен 💧Арал теңізі үшін белсенді түрде күрес жүргізу.
2. Әлеуметтік сфера деңгейінде еліміз халықаралық және ішкі тұрақтылық үшін қандай тарихи қадамдар жасады?
Әлеуметтік деңгейде Қазақстан: ☢️Семей ядролық полигонын жауып, атомдық қарудан бас тартты. Халықаралық ұйымдардың жұмысына қатысып, Әлемдік және дәстүрлі діндер басшыларының съездерін өткізеді. Ішкі саясатта жауапкершілік танытып, ұлттық 🏛️«Мәңгілік Ел» идеясын жаңғыртуда, білім, мәдениетті дамытып, мәдени мұраны сақтауды қолға алған.
3. Геосфера (географиялық қабық) деңгейінде Қазақстан қандай бағытты жедел дамытуды мақсат етеді?
Геосфера деңгейінде табиғи ортаның тепе-теңдігін сақтау және биоалуандықты қорғау үшін елімізде 🏞️ЕҚТА (Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар) жүйесін жедел дамыту жұмыстары жүргізіліп келеді. Бұл ноосфералық өркениеттің қалыптасуындағы ең маңызды табиғи қадамдардың бірі болып табылады.