🔹 1-топ: Жердің тіршілік қабығы: биосферадан ноосфераға және жаһандық экологиялық дағдарыс
1. Мәтінде Орталық Азиядағы қандай ірі экологиялық апат туралы айтылған және оның жаһандық маңызы қандай?
Мәтінде біздің елімізге тікелей қатысы бар, бірнеше ұрпақтың көз алдында құруға айналған Арал теңізінің қасіреті туралы айтылған. Бұл апат бүкіл биосфераға айтылған бір ғана ірі жаһандық экологиялық дағдарыстың көрінісі болып табылады.
2. Жаһандық экологиялық дағдарыстың туындау себебі мен тарихы неден бастау алады?
Жаһандық экологиялық дағдарыс – өркениеттің техносфералық даму жолының нәтижесі. Оның дамуы XVIII ғасырдағы өнеркәсіптік төңкерістен бастау алған. Осы кезден бастап техника шұғыл дамып, табиғатты жаулап алу саясаты жүзеге асып, табиғи қорларды шексіз қолдану кең етек алды.
3. Техносфераның дамуы қандай салдарға әкеп соғуы мүмкін және одан құтылудың жолы қандай?
Техносфераның дамуы табиғи ортаның теңдессіз өзгерісімен бірге жүрді. Оның тереңдегені соншалықты, одан арғы өзгерістер ғаламдық экологиялық апатқа және адамзаттың жойылып кетуіне әкеліп соғады. Аман қалу мен алға дамуды қамтамасыз ету үшін адамзат ноосфералық даму жолына түсуі қажет.
4. «Ноосфера» ұғымы нені білдіреді және бұл терминнің пайда болуы қандай ғалымдардың есімдерімен байланысты?
Ноосфера – Жердің ойлау қабығы, ақыл-ой сферасы (грек тілінен аударғанда ноос – ақыл, сана). Бұл түсініктің пайда болуы екі әйгілі ғалымның есімімен байланысты: кеңес ғалымы Владимир Иванович Вернадский Жердің ойлау қабығы туралы негізгі идеяларды қалыптастырса, француз ғалымы Эдуард Ле Руа оған «ноосфера» деген атау берген.
🔹 2-топ: Ноосфераның қалыптасу принциптері және Қазақстанның қосқан үлесі
1. В. И. Вернадский бойынша адамның биосферадағы рөлі қандай және ноосфера тарихы қашан басталады?
Вернадский бойынша адам – ең алдымен, сана иесі. Академик саналы адамның пайда болуымен биосфераның биологиялық эволюциясы аяқталды деп есептеді. Адамзат басты геологиялық күшке, яғни табиғатты қайта жасаудағы шешуші факторға айналғанда, биосфера тарихы аяқталып, ноосфера тарихы басталады. Ноосфера – келесі биосфераның жоғары даму сатысы болып табылады.
2. 1960 жылдардан бастап ноосфералық даму идеялары қалай өрбіді және оның алғашқы нәтижесі қандай болды?
Климатологтар ғаламдық жылынудың қауіптілігі туралы айта бастаған кезден, яғни 1960 жылдан бастап бұл идея ерекше өзекті болды. Ол БҰҰ қоса алғанда, халықаралық ұйымдардың, эколог-ғалымдар мен мемлекет қайраткерлерінің жұмыстарынан көрініс тапты. Бұл жұмыстардың нәтижесі әрі алғашқы қадамы – тұрақты даму концепциясы болды.
3. Тұрақты даму концепциясының негізіне алынған басты түсініктер (принциптер) қандай?
Оның негізіне мынадай түсініктер алынды: 1) Жер бетіндегі қазіргі табиғат жағдайларын сақтап қалмай өркениеттің аман қалуы мүмкін емес; 2) адамзат биосфераны өзгертудің басты факторы бола отырып, оның кейінгі эволюциясы үшін өзіне жауапкершілік алады; 3) бұл үшін барлық адамзат қолдайтын тұрақты, ноосфералық дамудың әлемдік стратегиясы қажет; 4) бұл стратегияны жүзеге асыру үшін біртұтас экологиялық кеңістік пен мемлекетаралық ұйымның болуы қажет.
4. Қазақстанның ноосфераның қалыптасуына қосқан үлесі техносфера, әлеуметтік және геосфера деңгейлерінде қалай көрінеді?
Техносферада: «жасыл» энергетиканы дамыту, экологиялық таза технологияларды енгізу, зиянды өндірістерді жабу және Арал теңізі үшін күрес. Әлеуметтік сферада: Семей полигонын жабу, атом қаруынан бас тарту, әлемдік діндер съездерін өткізу, «Мәңгілік Ел» идеясы мен мәдени мұраны сақтау. Геосферада: Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар (ЕҚТА) жүйесін жедел дамыту болып табылады.