1-жұп: Географиялық нысандар, құбылыстар мен үдерістердің өзара байланысы
1. § 5 параграфтың анықтамасы бойынша, географиялық нысанның жер бетіндегі басты екі сипаттамасы қандай?
Ол жердің беткі қабатының белгілі бір ұдайы қалыптағы тұтас және айтарлықтай тұрақты элементі болуы тиіс.
2. Мәтінге сүйенсек, географиялық нысандар өзгеріске ұшырағанда олардың қандай бес негізгі көрсеткіші немесе күйі өзгеруі мүмкін?
Олардың пішіні, өлшемі, орналасқан жері, агрегаттық күйі және кейде өз құрамы өзгеруі мүмкін.
3. Қандай жағдайда зерттеушілер географиялық нысанда құбылысты емес, нақты «үдерісті» бақылап отырмыз деп айта алады?
Құбылыстар белгілі бір уақыт ішінде (немесе уақыттан кейін) біртіндеп ауысып, нысанның дамуына әкелген жағдайда үдеріс бақыланады.
4. «Жердің Күнді айнала қозғалуы» мен «литосфералық тақталардың соқтығысуы» физикалық құбылыстардың қай ішкі түріне жатады?
Механикалық құбылыстарға (физикалық денелермен болатын өзара қозғалыстарға) жатады.
5. Найзағай мен Эльма оттары табиғаттағы қандай физикалық құбылыстардың нәтижесінде туындайды?
Электр зарядтарының пайда болуы, әрекет етуі, қозғалыстары мен өзара байланыстары кезінде туындайды.
6. Тұсбағдар (компас) тілінің үнемі солтүстік бағытқа бұрылып тұруы географияда қандай құбылыс ретінде сипатталады?
Физикалық денелердегі магниттік қасиеттердің пайда болуымен байланысты магниттік құбылыс деп сипатталады.
7. Кемпірқосақ пен сағымның пайда болуы табиғатта жарықтың қандай үш түрлі күйге түсуімен түсіндіріледі?
Жарықтың кеңістікте таралуы, сынуы және шағылысуы (оптикалық құбылыстар) арқылы түсіндіріледі.
2-жұп: Табиғаттағы құбылыстардың түрлері және зерттеудегі уақыт факторы
1. Жылу құбылыстары тікелей қандай үдерістерге байланысты және мәтінде оған қандай екі мысал берілген?
Физикалық денелердің қызуы мен сууына байланысты. Мысалдары: тұманның пайда болуы және судың мұзға айналуы.
2. Дәннің өнуі, жапырақтың түсуі және жануарлардың қысқы ұйқыға кетуі қай құбылыстар тобының негізгі сипаттамасы болып табылады?
Жанды табиғат денелерімен, яғни организмдермен болатын биологиялық құбылыстардың сипаттамасы.
3. Химиялық құбылыстардың физикалық құбылыстардан басты айырмашылығы неде және мәтінде қандай табиғи ауысу мысалға келтірілген?
Химиялық құбылыста бір заттан міндетті түрде екінші жаңа зат қалыптасады. Мысалы: ағаш көмірінің белгілі бір жағдайларда таскөмірге айналуы.
4. Географиялық зерттеулерде нысандардың қасиеттерін жай ғана өлшеп қоймай, уақыт өте келе қалай өзгеретінін көрсету не үшін маңызды?
Себебі құбылыстар мен үдерістер тұрақты емес, уақыт факторының әсерінен географиялық нысандардың динамикасын (дамуын) ашып көрсету үшін маңызды.
5. Географияда ақпарат берудің «графикалық түрі» неліктен өте ыңғайлы әрі тиімді тәсіл деп есептеледі?
Өйткені ол географиялық нысан, құбылыс пен үдерістердің қасиеттерін ұзақ ауызша немесе жазбаша түсіндірусіз-ақ бірден көрсетіп береді.
6. Сапалы жасалған сызба немесе ақпараттық графика күрделі мәтіндермен жұмыс істегенде адам қабылдауына қалай әсер етеді?
Ол күрделі ақпаратты айтарлықтай жеңілдетеді және адамның мәліметті қабылдауын жылдамдатып, жеделдетеді.
7. Аудитория алдында (мысалы, баяндама шеңберінде) мәліметтерді таныстыру үшін графикалық ақпарат берудің қай тәсілі қолданылады?
Арнайы дайындалған таныстырылым (презентация) тәсілі қолданылады.
3-жұп: Графикалық түрлер: Профиль, диаграмма және графиканың қолданылуы
1. Зерттеу әдістерінде ақпарат берудің графикалық түрлері (сызба, диаграмма) нақты қандай мақсатта пайдаланылады?
Мәліметтер жинағын терең талдау, өңдеу және сол мәліметтердің ішіндегі жасырын заңдылықтарды тауып ашу мақсатында пайдаланылады.
2. Профиль сызбасы географиялық нысанның құрылысын қалай бейнелейді және оның масштабтарында қандай заңдылық бар?
Ол нысанның құрылысын белгіленген бағыт бойынша тік тілікте көрсетеді. Заңдылығы: профильдердің дерлік бәрінде тік масштабпен салыстырғанда көлденең масштаб ұсағырақ болады.
3. Профильдің көлденең (горизонталь) масштабы мен тік масштабы арқылы нақты қандай өлшемдер жүргізіледі?
Көлденең масштабпен жазық білігі бойынша қашықтық өлшенсе, тік масштабпен көлденеңнің үстінен немесе астынан тік сызық бойымен қашықтық (биіктік/тереңдік) өлшенеді.
4. Кешенді физикалық-географиялық профильдерді құру арқылы табиғаттың қандай негізгі 7 компонентінің байланысын көруге болады?
Бедер, геологиялық құрылым, пайдалы қазбалар, климат, топырақ, өсімдіктер және жануарлар әлемі компоненттерінің байланысын көруге болады.
5. Диаграмма ақпаратты қандай ерекше формада бейнелейді және оның басты сипаттайтын көрсеткіші қандай?
Ақпаратты геометриялық символдық түрде бейнелейді. Ол нақты үдерістер мен құбылыстардың өзара байланыстарын сипаттайтын сандық көрсеткіштерді көрсетеді.
6. Графика дегеніміз не және ол географиялық шамалардың өзгерісін не графиктік элементтің көмегімен бейнелейді?
Графика — шамалардың өзгеруін көрсететін диаграмманың бір түрі. Ол көрсеткіштерді арнайы қисық сызықтардың көмегімен бейнелейді.
7. Графика сызбасы географияда қандай екі шаманың арасындағы байланысты көрнекі көрсету үшін таптырмас құрал болып табылады?
Қандай да бір табиғи шаманың (мысалы, температураның) басқа бір екінші шамаға (мысалы, уақытқа) тәуелділігін көрсету үшін қолданылады.