🔹 1-топ: Географиялық нысандар, құбылыстар және үдерістер
1. Географиялық нысан дегеніміз не?
Географиялық нысан – жердің беткі қабатының белгілі бір ұдайы қалыптағы тұтас және айтарлықтай тұрақты элементі.
2. Құбылыстар мен үдерістердің анықтамасы қандай және олардың айырмашылығы неде?
Құбылыстар – географиялық нысандарға қатысты өзгерістер. Ал үдеріс – географиялық нысанның дамуындағы жағдайлар, құбылыстардың біртіндеп ауысуы. Көптеген нысандар пішінін, өлшемін, орналасқан жерін, агрегаттық күйін немесе құрамын белгілі бір уақыт ішінде өзгерткенде біз үдерісті бақылаймыз.
3. Физикалық құбылыстар дегеніміз не және оның қандай түрлері бар?
Физикалық құбылыстар – жаңа заттар қалыптаспайтын, бірақ өлшемі, пішіні, орналасуы, денелердің агрегаттық күйі өзгеретін құбылыстар. Оларға механикалық, электр, магниттік, оптикалық және жылу құбылыстары жатады.
4. Биологиялық және химиялық құбылыстардың ерекшелігі неде және оларға қандай мысалдар келтірілген?
Биологиялық құбылыстар – жанды табиғат денелерімен (организмдермен) болатын құбылыстар (мысалы: дәннің өнуі, жапырақтың түсуі, құстардың жылы жаққа ұшуы). Химиялық құбылыстар – бір заттан екінші зат қалыптасатын құбылыстар (мысалы: ағаш көмірінің белгілі бір жағдайларда таскөмірге айналуы).
5. Географиялық нысандарды, құбылыстар мен үдерістерді зерттеу кезінде не маңызды?
Зерттеу кезінде белгілі бір уақыттағы олардың қасиеттерін өлшеп, сипаттап қана қоймай, олардың уақыт өте келе өзгеретінін көрсету маңызды.
🔹 2-топ: Ақпарат берудің графикалық тәсілдері мен дағдылары
1. Географияда графикалық материалдар құру шеберлігі (қажетті дағды) не үшін керек?
Бұл дағды географиялық нысан, құбылыс пен үдерістердің қасиеттерін тіпті ауызша немесе жазбаша түсіндірусіз бірден көрсете білу үшін қажет. Ақпарат берудің графикалық түрі өте ыңғайлы болып табылады.
2. Графикалық тәсілдер қандай мақсатта және неліктен қолданылады?
Олар қабылдауға жеңіл болғандықтан, субъектіге, үдеріске және көзге көрінетін кез келген ойға қонымды нысанға пішін беру үшін қолданылады әрі үнемі мәтінге қосымша беріледі. Сапалы жасалған графикалық материал күрделі ақпаратты айтарлықтай жеңілдетеді және қабылдауды жеделдетеді.
3. Ақпарат берудің графикалық түрлеріне нелер жатады?
Нысан, жекелеген құбылыстардың қасиеттерін және үдерістердің сипатын көрсетудің графикалық түрлеріне: сызба, профиль, диаграмма және графика жатады.
4. Таныстырылым тәсілі мен зерттеу әдістерінің айырмашылығы неде?
Таныстырылым тәсілі кейбір аудиторияға мәліметтерді таныстыруға арналады (мысалы, баяндама шеңберінде). Ал зерттеу әдістері мәліметтер жинағын талдау және өңдеу үшін, олардағы заңдылықтарды табу мақсатында пайдаланылады.
🔹 3-топ: Профиль, диаграмма және графиканың сипаттамасы
1. Профиль дегеніміз не және оның қандай біліктері мен масштабтары болады?
Профиль – географиялық нысандардың құрылымын белгіленген бағыт бойынша тік тілікте көрсететін сурет. Оның екі білігі мен екі масштабы болады: көлденең масштабтың көмегімен жазық білігі бойынша қашықтық, ал тік масштабтың көмегімен тік сызық бойынша қашықтық өлшенеді. Профильдердің дерлік бәрі тік масштабпен салыстырғанда ұсағырақ көлденең масштабқа ие.
2. Кешенді физикалық-географиялық профильдер табиғаттың қандай компоненттерін көрсетеді?
Олар табиғаттың негізгі компоненттерін және олардың өзарат шарттылығы мен өзара байланысын көрсетеді. Мысалы: бедер, геологиялық құрылым, пайдалы қазбалар, климат, топырақ, өсімдіктер мен жануарлар әлемі.
3. Диаграмма дегеніміз не және ол ақпаратты қалай бейнелейді?
Диаграмма – нақты үдерістер мен құбылыстардың өзара байланыстарын сипаттайтын сандық көрсеткіштер сызба түрінде кескінделген нұсқалар. Ол ақпаратты геометриялық символдық түрде бейнелейді.
4. Графика дегеніміз не және ол не үшін пайдаланылады?
Графика – қисық сызықтардың көмегімен географиялық нысан, құбылыс пен үдерістердің сандық көрсеткіштерінің өзгеруін бейнелейтін диаграмма. Ол қандай да бір шаманың (мәселен, температураның) басқасына (мәселен, уақытқа) тәуелділігін көрнекі түрде бейнелеу үшін пайдаланылады.