1-жұп: Таулардың жіктелуі мен пайда болуы
1. Жер бедеріндегі таулар ішкі құрылымның қандай элементтеріне сәйкес келеді?
Қатпарлы белдеулерге сәйкес келеді.
2. Таулар биіктігі бойынша қандай топтарға бөлінеді?
Аласа (1000 м-ге дейін), орта (1000–2000 м) және биік (2000 м-ден жоғары) таулар болып бөлінеді.
3. Қазақстанда альпілік кезеңде (30 млн жыл бұрын) пайда болған жас қатпарлы таулар бар ма?
Жоқ, ондай таулар Қазақстанда кездеспейді.
4. Қазақстанның барлық таулары жасы мен пайда болуы жағынан қандай топқа жатады?
Жас жақпарлы және қатпарлы-жақпарлы (қайта көтерілген) таулар тобына жатады.
5. Қазақстан тауларының геологиялық жасы қай дәуірлерге сәйкес келеді?
Неоген-төрттік дәуірлерге сәйкес келеді.
6. Қайта көтерілген таулардың жер бедері төменгі блоктарда немен сипатталады?
Тауаралық ойыстардың болуымен сипатталады.
7. Жаңа тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде Тянь-Шань, Алтай және Мұғалжар таулары қандай биіктіктерге көтерілді?
Тянь-Шань 7 км-ге, Алтай 4,5 км-ге дейін, ал Мұғалжар тек 700 м биіктікке ғана көтерілді.
2-жұп: Қарқынды көтерілімдер белдеуіндегі биік таулар
1. Қарқынды көтерілімдер белдеуіндегі биік таулар тобына Қазақстанның қандай таулары жатады?
Тянь-Шань, Жетісу Алатауы, Алтай, Сауыр және Тарбағатай жатады.
2. Қазақстандағы ең биік нүкте қалай аталады және оның биіктігі қанша?
Хан Тәңірі шыңы, биіктігі 6995 метр.
3. Солтүстік Тянь-Шань тізбегіндегі ең биік нүкте қайсы және ол елде нешінші орында?
Талғар шыңы (4973 м) – Қазақстандағы екінші биік тау шыңы.
4. Жетісу Алатауының ең биік нүктесі қалай аталады және оның батыс бөлігін қандай ойыс кесіп өтеді?
Ең биік нүктесі – Бесбақан (4622 м) шыңы, ал батыс бөлігін Жетісу (Жоңғар) қақпасы кесіп өтеді.
5. Тарбағатай мен Сауыр тауларының ең биік шыңдары мен басты айырмашылығы неде?
Тарбағатайдың ең биік шыңы – Тастау (2992 м) және онда мұздықтар жоқ; Сауырдың ең биік нүктесі Қазақстанда 3711 м (атаусыз шың) және онда мұздықтар кездеседі.
6. Қазақстан Алтайы қандай бөліктерден тұрады және оның ең биік тау сілемі қайсы?
Орталық, Оңтүстік, Батыс Алтай және Қалба тауларынан тұрады; ең биік жері – Мұзтау (4506 м).
7. Алтайдың ең төменгі бөлігі қалай аталады және ол батысында немен ұласады?
Аласа Қалба таулары деп аталады, ол батысында Сарыарқамен ұласып кетеді.
3-жұп: Баяу көтерілген аласа таулар
1. Баяу көтерілген аласа таулар тобына Қазақстанның қандай таулы өлкелері кіреді?
Сарыарқа, Мұғалжар және Маңғыстау таулары жатады.
2. Сарыарқаның ең биік тау сілемі мен ең биік шыңы қалай аталады?
Ең биік тау сілемі – Қызыларай, ал ең биік нүктесі – Ақсоран шыңы (1565 м).
3. Сарыарқаның жер бедерінде қандай үш түрлі формалар ерекшеленеді?
Аласа таулы массивтер (Ұлытау, Көкшетау және т.б.), дөңес төбелі аласа таулар мен жоталар және бұзылған палеозойлық таулардың орнындағы кең-байтақ жазықтар.
4. Орал тауларының оңтүстік сілемі болып табылатын қай тау және оның ең биік нүктесі қандай?
Бұл – Мұғалжар тауы, оның ең биік бөлігі – Үлкен Боқтыбай тауы (657 м).
5. Мұғалжардың жер бедеріндегі қос параллель жотаны бөліп жатқан қандай ойыс?
Біршоғыр ойысы.
6. Маңғыстау тауларында қандай екі параллель жота бар және олардың ең биік нүктесі қайсы?
Қаратау және Ақтау жоталары бар; биігірегі – Солтүстік Қаратау жотасы (Бесшоқы шыңы – 556 м).
7. Маңғыстаудағы Қаратау мен Ақтау жоталары қандай тау жыныстарынан құралған?
Қаратау палеозойдың қара тақтатастарынан, ал Ақтау мезозойлық ақшыл-сары мергельдерден (әктас пен саз қоспасы) құралған.