🔹 1-топ: Архей, протерозой және каледон кезеңдерінің геологиялық оқиғалары
1. Архей мен ежелгі протерозой кезеңдері туралы мәліметтердің аз болу себебі неде және ең ежелгі тау жыныстары қашан пайда болған?
Бұл кезеңдер туралы мәліметтер аз, себебі бұл жастағы тау жыныстары өте сирек кездеседі. Олардың ең ежелгілері шамамен 2,8 млрд жыл бұрын пайда болған.
2. Кейінгі протерозой және фанерозой уақытын қандай бес негізгі тектоникалық кезеңге бөлуге болады?
Кейінгі протерозой және фанерозой уақытын мынадай бес кезеңге бөледі: 1) ежелгі протерозой; 2) каледон; 3) герцин; 4) мезозой және 5) неоген – төрттік дәуір.
3. Кейінгі протерозой кезеңінде Родиния суперқұрлығының ыдырауы нәтижесінде қандай «сынықтар» пайда болды?
Родиния суперқұрлығының ыдырауынан Еуропа, Тарым, Қазақстан архипелагы және Үстірт микроқұрлығы сияқты құрлық «сынықтары» пайда болды.
4. Палеозойдағы каледон қатпарлануы қашан жүрді және оның нәтижесінде қандай құрлық пен мұхиттар қалыптасты?
Каледон қатпарлануы 460–400 млн жыл бұрын болды. Субдукция нәтижесінде Қазақстания құрлығы пайда болып, Палеоазиат мұхиты Орал сияқты шағын мұхиттарға бөлінді.
5. Каледон қатпарлануы кезінде Қазақстан аумағында қандай жас таулар пайда болды және олар қазіргі орографияда қайда жатады?
Каледон қатпарлануынан Тянь-Шаньның, Сарыарқаның батыс, солтүстік және шығыс бөліктерінің жас таулары пайда болды. Бұл таулардан Орал-Моңғол қатпарлану белдеуі қалыптаса бастады.
🔹 2-топ: Герцин және мезозой кезеңдеріндегі платформалар мен тау жасалу үрдістері
1. Герциндік кезеңде қандай коллизиялық оқиға орын алды және ол Пангеяның қалыптасуына қалай әсер етті?
Герциндік кезеңде (360–250 млн жыл бұрын) Қазақстанияның Сібірмен, Еуро-Америкамен және Тарыммен соқтығысуы (коллизия) болып, Лавразия мен Гондвананың бірігуінен Пангея суперқұрлығы қалыптасты.
2. Герцин қатпарлануы кезінде Қазақстанның қай аймақтарында жас таулар көтерілді және қандай ірі белдеу құрылды?
Қазіргі Орал-Мұғалжар, Алтай, Сауыр-Тарбағатай, Жетісу Алатауы орындарында, Сарыарқаның орталығы мен шығысында таулар көтеріліп, Орал-Моңғол белдеуі қалыптасты.
3. Герциндік тау жасалуы кезінде көршілес Сібірде болған «ұлы пермь қырылуы» апатының ауқымы қандай болды?
Бұл фанерозой тарихындағы ең жойқын жанартау атқылауы болды. Лава ағындары 2 млн км² аумақты басып, Жер бетіндегі ең ірі экологиялық апатты тудырды, нәтижесінде жануарлардың 80%-ы жойылып кетті.
4. Мезозой кезеңінде Пангея қалай бөлінді және Қазақстан аумағында бұл кезең неліктен тыныш өтті?
Пангеяны алдымен Тетис мұхиты Лавразия мен Гондванаға бөлді. Қазақстанда бұл кезең тыныш болды, себебі мезозойлық тау жасалулары оның аумағын қамтыған жоқ, тек тік қозғалыстар мен таулардың бұзылуы жүрді.
5. Шығыс-Еуропа платформасының қазақстандық бөлігінде (Каспий маңы) шөгінді қабаттың қалыңдығы неліктен 23 км-ге дейін жетті?
Себебі бүкіл палеозой, мезозой және кайнозойдың көп бөлігінде бұл платформаның фундаменті шөгінді тау жыныстары тоқтаусыз жиналған теңіз түбі болғандықтан, Жер бетіндегі ең қалың қабат қалыптасты.
🔹 3-топ: Неоген-төрттік кезең және Қазақстанның қазіргі биік тауларының қайта көтерілуі
1. Неоген-төрттік кезеңіндегі басты геологиялық оқиға не болды және ол қандай қатпарлануға жатады?
Басты оқиға Тянь-Шань-Алтай белдеуінің қайта тау жасалуы болды. Бұл белдеуді альпі қатпарлануының жаңа тектоникалық қозғалыстары құрды.
2. Альпі қатпарлануының жаңа тектоникалық қозғалыстарының басталуына не себеп болды және ол қашан басталды?
Бұл қозғалыстар шамамен 30 млн жыл бұрын басталды. Оған Үндістан микроқұрлығының Еуразия материгімен соқтығысуы себеп болды.
3. Үндістан мен Еуразияның түйісу зонасындағы коллизия әсерін немен салыстыруға болады және оның нәтижесі қандай болды?
Түйісу аумағындағы коллизия әсерін бульдозер жұмысымен салыстыруға болады. Осы соқтығысудың нәтижесінде Гималайдың жас таулары көтерілді.
4. Тектоникалық қозғалыстар кезінде жер қыртысының төмен түсуінен қандай рельеф пішіндері пайда болды?
Тау жыныстары қатпарлануға ұшырап, жарықтарға бөлінді. Жер қыртысының кей бөліктері жарықтар бойымен төмен түсіп, Жайсаң сияқты ойыстар пайда болды.
5. Неоген-төрттік кезеңде Қазақстанның қандай биік таулары қайта көтерілді және олардың орналасу ерекшелігі неде?
Тянь-Шань, Жетісу Алатауы, Сауыр-Тарбағатай және Алтай сияқты биік таулар қайта көтерілді. Олардың көпшілігі коллизия (соқтығысу) зонасына параллель орналасқан.