1-жұп: Географиялық аудандастырудың мәні мен мақсаты
1. Географиялық аудандастыру әдісінің ғылыми негіздері қай кезеңде қалыптасты және оның басты рөлі неде?
📚Аудандастыру географиядағы ең маңызды зерттеу әдістерінің қатарына жатады. Осы орайда 🌍аудандастырудың ғылыми негіздері XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында толықтай қалыптасты 🔬және бұл әдіс арқылы географиялық кеңістіктің құрылымы мен ішкі ерекшеліктері жүйелі түрде жіктеледі.
2. Аудандастыру үдерісі арқылы географиялық кеңістікте қандай жүйелер мен заңдылықтар айқындалады?
💡Аудандастыру арқылы аумақтағы географиялық жағдайлары ұқсас бөліктер өзара жүйеленеді. Нәтижесінде 🔍әр аумақтың өзіндік әркелкіліктері ескеріле отырып 📈нақты белгілері бар аумақтық жүйелерді айқындау мен оларды картаға түсіру мүмкіндігі туады.
3. Географиялық аудандастырудың басты мақсаты не және ол қандай көрсеткіштерге ие?
🌱Географиялық аудандастырудың басты мақсаты — өзіндік белгілер жиынтығы бар аумақтық жүйелерді анықтау болып табылады. Осы ретте 🗺️анықталған жүйелердің кеңістіктегі шекараларын белгілеу мен сипаттау ісі жүреді 📋және бұл үдеріс белгілі бір құбылыстың, белгінің бар-жоқтығына және олардың нақты сандық көрсеткіштеріне тікелей сүйенеді.
2-жұп: Ареалдардың типтері және аудандастыру бағыттары
1. Географиялық кеңістікті зерттеуде ареалдардың қандай негізгі топтары ажыратылады?
💧Географиялық кеңістік аудандастыруда зерттеу нысанына байланысты арнайы ареалдарға жіктеледі. Сондықтан 📌аудандастыру барысында ареалдардың екі негізгі тобы ажыратылады (12-сурет) 📝және бұл топтарға біртекті ареал мен торапты ареалдың сипаттамалары толықтай жатады.
2. Біртекті және торапты ареалдардың арасындағы басты құрылымдық айырмашылық неде?
🎯Біртекті ареалда нысан немесе құбылыс аумақтың барлық бөлігінде бірдей қасиетке ие болып, байланыстары тығыз болады. Осы ретте 📖торапты ареалдың құрылымы мүлдем басқаша сипатталады 📊өйткені мұнда құбылыс орталық (ядро) бөлігінде неғұрлым айқын көрініп, шеттеріне қарай оның таралу жиілігі біртіндеп төмендейді.
3. Аудандастырудағы «төменнен бастап» және «жоғарыдан бастап» жүргізілетін тәсілдердің ерекшелігі қандай?
🗂️Шағын аумақтарды бірнеше белгілері бойынша неғұрлым ірі, күрделі кешендерге қосу төменнен бастап аудандастыру (жинақтамалы аудан) деп аталады. Ал керісінше ⛓️үлкен аумақты жеке бөліктерге бөлу нәтижесінде талдамалы аудан анықталса 📑бұл тәсілді ғылымда жоғарыдан бастап аудандастыру деп атайды, әрі бұл үшін арнайы тақырыптық карталар мұқият талданады.
3-жұп: Физикалық және экономикалық географиядағы зерттеу әдістері
1. Физикалық географияда табиғи жүйелерді аудандастырудың қандай басты әдістері қолданылады?
🎓Физикалық географияда табиғи жүйелерді аудандастырудың екі негізгі әдісі: жетекші фактор және беттестіру әдістері қолданылады (14-сурет). Бұл танымал тәсілдер 🎒аумақтың табиғат ерекшеліктерін карталар арқылы зерттеуге мүмкіндік береді 🛠️ал жетекші фактор әдісі ірі аймақтарды жіктеуде қолданылып, геологиялық немесе климаттық басымдылықтарды негізге алады.
2. Беттестіру әдісі қалай жүзеге асырылады және оның практикалық тиімділігі қандай жағдайда артады?
⏳Беттестіру әдісінде тақырыптық карталар бойынша екі түрлі жетекші фактордың ықпал ету аумақтарының шекаралары белгіленеді. Одан кейін 📕осы екі фактордың ықпал ету аумақтары беттескен бөлікте нақты географиялық ауданның шекарасы ажыратылады ⚙️демек, аумақтың табиғат ерекшеліктерін бір емес, екі бірдей жетекші фактор қалыптастырған жағдайда осы беттестіру әдісін пайдалану ең тиімді жол болып табылады.
3. Экономикалық және әлеуметтік географияда аудандастырудың қандай ерекше тәсілдемелері бар?
📝Аудандастыру әдістері арқылы әртүрлі деңгейдегі аумақтық бірліктер, яғни аудан, провинция, облыс секілді таксондар анықталады. Бұл бағытта 📚экономикалық және әлеуметтік географияда аудандастырудың негізгі екі әдісі: сапалық талдау және сандық тәсілдеме кеңінен қолданылады 📥осылайша, сапалық талдау аумақтардың нақты даму мәселелеріне негізделсе, сандық тәсілдеме бойынша аумақтар статистикалық және есептеу көрсеткіштеріне қарап топтастырылады.