🔹 1-топ: Картометриялық әдістер және картографиялық құралдар
1. Картометриялық әдістердің көмегімен карта бетінде қандай өлшемдерді есептеуге болады және олар қалай жүргізіледі?
Бұл әдістің көмегімен карта бетінде ұзындық, аудан және көлем өлшемдерін есептеуге болады. Ол өлшемдер арнаулы картографиялық құралдар көмегімен жүргізіледі.
2. Картографиялық өлшеу құралдарына нелер жатады және түзу сызықтар бойымен өлшеуде не қолданылады?
Ондай құралдарға циркуль, транспортир, курвиметр және планиметр жатады. Ұзындықты өлшеу барысында түзу сызықтар бойымен сызғыш немесе циркуль қолданылады.
3. Курвиметр қандай құрал, оның атауы қайдан шыққан және ол картаның қандай элементтерін өлшеуге арналған?
Курвиметр — латынның «иілу» деген сөзінен алынған, яғни ирек, иілген сызықтар бойымен қашықтықты анықтайтын құрал. Онымен теңіздер мен көлдердің жағалық сызығын, шегара ұзындығын есептеуге болады.
4. Курвиметрдің құрылымы қандай және оның екі циферблаты нені көрсетеді?
Құралдың тісті айналмалы ролигі және екі циферблаты бар. Оның біреуі ролик көмегімен жүріп өткен жолды көрсетсе, екіншісі карта масштабы бойынша жергілікті жердегі қашықтықты көрсетеді.
🔹 2-топ: Аудан мен көлемді өлшеу әдістері және формулалары
1. Аудан өлшемін алу қандай құралмен жүргізіледі және оның өлшем бірлігі немен көрсетіледі?
Аудан өлшемін алу планиметр көмегімен жүргізіледі. Өлшем бірлігіне сәйкес, аудан өлшемі гектармен немесе км²-мен көрсетіледі.
2. Палетка әдісі дегеніміз не және ол арқылы аудан өлшемі қандай формуламен анықталады?
Палетка әдісі — карта бойынша аудан өлшемін алудың ең қарапайым жолы. Аудан өлшемі S = a²n формуласымен анықталады (мұндағы a — квадрат қабырғасының өлшемі, n — квадраттар саны).
3. Қазіргі электронды карталарда өлшемдер қалай алынады?
Электронды карталарда бұл өлшемдерді алу үшін қажетті нысан мен ареалды курсормен көрсетсе болғаны, қажетті мәлімет сол мезетте экранға шығады.
4. Көлем бойынша өлшеу жұмыстары қалай жүргізіледі және оның формуласы қандай?
Көлемді анықтауда палетка әдісі және оның биіктік немесе тереңдік көрсеткіші қолданылады. Көлем V = a²n · hm формуласымен анықталады (мұндағы hm — орташа биіктік немесе тереңдік).
🔹 3-топ: Электрондық карталар, бейнелер және картографиялық анимация
1. Электрондық карта дегеніміз не және оның мазмұнына нелер тіркеледі?
Электрондық карта — бағдарламалар мен техникалық құралдар арқылы жасалатын сандық карта. Оның мазмұнында жергілікті жердің картасы, шартты белгілер, әуе-ғарыштық түсірілімдер, аудио-видеоақпараттар тіркеледі.
2. Векторлық және растрлық бейнелердің айырмашылығы неде?
Векторлық бейнелер математикалық формулалармен (нүкте, сызық, көпбұрыш) сипатталады. Ал растрлық бейнелер түрлі түсті жекелеген нүктелердің (пиксельдердің) жиынтығынан тұрады.
3. Картографиялық анимация дегеніміз не және ол экранда қандай әрекеттерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді?
Бұл — белсенді қозғалмалы карта-кадрлардың белгілі бір ретпен айналысқа түсу әдісі. Ол экранда карталарды қозғалту, үш өлшемді бейнелерді ауыстыру және элементтерді жылжыту әрекеттерін жүзеге асырады.
4. ГЛОБ-ГАЖ деген не және жаңа технологиялар XXI ғасырда географияға қандай мүмкіндік береді?
ГЛОБ-ГАЖ — бұл Ғаламдық географиялық ақпараттар жүйесі. Озық технологиялар география мен картографияның біртұтас жүйеге кірігуіне және кеңістіктік ақпараттарды жедел өңдеуге мүмкіндік береді.