1-жұп: Географиялық деректер және олардың жинақталу көздері
1. Мәтінге сүйенсек, өте көп географиялық деректердің жинақталуына қандай негізгі үш үдеріс әсер етеді?
Далалық және камералдық зерттеулер, түрлі әдебиетті шолу және басқа зерттеу операциялары әсер етеді.
2. Деректер мен ақпараттың айырмашылығы неде, ақпарат алуға не арқылы қол жеткіземіз?
Деректер — нақты әлемнің дәлме-дәл тіркелген фактілері. Ал ақпарат — сол деректерді түрлендіру және өңдеу арқылы алынатын нәтиже.
3. Технология дамығанға дейін және одан кейін деректерді сақтау тасымалдағыштарында қандай өзгеріс болды?
Бұрын деректер дала күнделігі мен қағаз тасымалдағыштарға жазылса, ақпараттық технологиялардың дамуы оларды электрондық құрылғыларда сақтау мүмкіндігін әкелді.
4. Географ маман үшін кез келген ақпарат қызықты ма және оның басты назары неге аударылады?
Жоқ, барлық деректер қызықты емес. Географтарға тек географиялық нысандарға қатысы бар деректер ғана қажет.
5. Кеңістіктік нысандардың географиялық орны (немесе орналасқан жері) нақты немен анықталады?
Географиялық координаттармен (ендік пен бойлықпен) анықталады.
6. Нысандардың бір-бірінен айырмашылығын немесе ұқсастығын тануға географиялық деректердің қай компоненті мүмкіндік береді?
Нысандардың өзіне ғана тән белгілері, яғни «қасиеттері және сипаттамалары» мүмкіндік береді.
7. Географиялық деректерді бір жерге жинақтау кезінде қай екі мәліметтің міндетті түрде болуы ұйымдастырылуы тиіс?
Географиялық нысанның орналасқан жері және оның негізгі қасиеттері туралы ақпарат міндетті түрде болуы қажет.
2-жұп: Сандық пен сапалық белгілер және деректерді жүйелеу
1. Мәтінде «6995 м» және «7 адам./км²» көрсеткіштері деректердің қай түріне мысал ретінде берілген?
Сандық деректердің (өлшенетін көлемдердің) сипаттамасына мысал ретінде берілген.
2. Неліктен «Күн ыстық» немесе «күн жылы» деген сөздер ақпараттың бір мәнді болмауына (субъективтілікке) әкеледі?
Себебі бұл — сапалық сипаттамалар және олар бақылаушының жеке субъективтік бейіміне (пікіріне) тәуелді болады.
3. Заттардың жіктелуіне, сипаттамасына немесе шығу тегіне сілтейтін, санмен айтуға келмейтін қасиеттер қалай аталады?
Сапалық қасиеттер (мысалы: үлкен, шағын, нашар, қатты, жұмсақ, жылдам) деп аталады.
4. Деректерді өңдеу дегеніміз не және жиналған алғашқы деректердің басты ыңғайсыздығы неде болады?
Өңдеу — деректерді болашақта қолдану үшін ыңғайлы формаға келтіру. Алғашқы деректердің ыңғайсыздығы — олардың әртүрлі тасымалдағыштарда бөлек-бөлек және жүйесіз болуында.
5. Зерттеуші өз деректерін жүйелеу үшін ең алдымен қандай қадам жасап, оларды неге бөледі?
Алдымен барлық ақпаратты топтастырады, яғни оны белгілі бір айқын белгілері (тақырыптары) бойынша топтарға бөледі.
6. Аймақтарды сипаттау кезінде топтастырылған деректерге қандай атаулар (айдарлар) берілуі мүмкін?
«Географиялық орны», «Жер бедері», «Климаты», «Табиғат ресурстары», «Халқы», «Шаруашылығы», «Экология» және т.б. атаулар беріледі.
7. Түпкі дереккөзден алынған күрделі цитаталармен жұмыс істегенде зерттеушіге оны қалай мазмұндаған дұрыс деп кеңес беріледі?
Күрделі цитаталарды бірыңғай стильде редакциялап, қысқартылған түрде мазмұндаған дұрыс.
3-жұп: Ақпаратты ұсыну формалары және географиялық талдау
1. Материалдық тасымалдағышта тиянақталған, өзара логикалық байланысқан және арнайы өңделген ой не пікір қалай аталады?
Мәтін (немесе екінші/қайталама мәтін) деп аталады.
2. Дайындау барысында көлемі қысқартылатын (компрессияға ұшырайтын) қайталама мәтіндердің түрлеріне нелер жатады?
Библиографиялық тізімдер, конспект, реферат, тезис, аннотация және рецензия (пікір) жатады.
3. Графикалық материалдар географиялық нысандар мен құбылыстарды қалай бейнелейді және олардың басты қызметі қандай?
Олар сызықтар, пішіндер мен суреттер арқылы шартты бейнелейді. Олар бөлшектерді емес, жалпы жағдайды көрсетіп, салыстыруды ыңғайлы етеді.
4. Оқулықтың 1-кестесінде қай тақырыпқа қатысты көлемі, формасы мен мазмұны әртүрлі деректердің мысалдары жинақталған?
«Рахманов бұлақтары» зерттеу тақырыбына қатысты деректер көрсетілген.
5. Тұтас нысанды (затты, құбылысты) құрамдас бөліктеріне ойша немесе материалдық бөлу тәсілі ғылымда қалай аталады?
Талдау (анализ) тәсілі деп аталады.
6. Халықтың тығыздығы мен урбандалу дәрежесі туралы нақты ақпарат алу үшін ең алдымен қандай жұмыс (деректер жинау) жүргізіледі?
Халық санағын немесе өкілетті ұйымдарда тіркеу жұмыстары жүргізіледі.
7. Сандық деректерді кестеге кіргізгеннен кейін зерттеуші нәтиже алу үшін ненің көмегімен есептеулер жүргізеді?
Математикалық формулалардың көмегімен есептеулер жүргізеді.