🔹 1-топ: Географиялық деректер және олардың компоненттері
1. «Деректер» дегеніміз не және олар қалай жинақталады?
Деректер – нақты әлемнің дәлме-дәл тіркелген фактілері мен сипаттамалары. Олар далалық және камералдық зерттеулер, түрлі әдебиетті шолу және басқа зерттеу операциялары барысында жинақталады.
2. Географтарға қандай деректер қажет және зерттеушінің міндеті не?
Географтарға тек географиялық нысандарға қатысы бар деректер қажет. Зерттеушінің міндеті — барлық деректерді кейін пайдалану үшін, яғни беруге, түрлендіруге немесе өңдеуге ыңғайлап, бір жерге жинақтау.
3. Географиялық деректер қандай төрт компоненттен тұрады?
Олар: 1) орналасқан жері; 2) қасиеттері және сипаттамалары; 3) кеңістіктік қарым-қатынастары; 4) уақыт деген төрт компоненттен тұрады.
4. Кеңістіктік қарым-қатынастар нысандардың қандай ерекшеліктерін көрсетеді?
Нысандардың бір-біріне қатысты қалай орналасқанын (бағытын, арақашықтығын) және бір нысанның басқа нысанға іркес-тіркес тіркелуін (мысалы, ауыл ауданның, аудан облыстың бөлігі екенін) көрсетеді.
5. Уақыттық сипаттамалар не үшін маңызды?
Уақыттық сипаттамалар деректерді алу мерзімі түрінде көрсетіледі. Бұл маңызды, өйткені нақты уақыт аралығында нысандар немесе олардың қасиеттері өзгеруі мүмкін.
🔹 2-топ: Сандық және сапалық деректердің ерекшеліктері
1. Сандық деректер дегеніміз не және оған қандай мысалдар келтірілген?
Сандық деректер – бұл өлшенетін көлемдердің терминдерінде берілген ақпарат. Мысалы: 20°С, 6995 м, 7 адам./км², 10508 АҚШ долл. және т.б.
2. Сандық формада берілген ақпараттың басты артықшылығы неде?
Оның артықшылығы – ол бақылаушының субъективтік бейіміне (пікіріне) тәуелді болмайды, объективті өлшенген ақпарат болып табылады.
3. Сапалық қасиеттер дегеніміз не және оларға қандай сөздер мысал болады?
Географиялық нысанның санмен көрсетуге немесе айтуға болмайтын, заттардың жіктелуіне, сипаттамасына немесе табиғатына сілтейтін ерекшеліктері. Мысалы: үлкен, шағын, нашар, ыстық, жылы, суық, қатты, жұмсақ, жылдам, баяу, ұзын, қысқа.
4. Қандай жағдайда сандық мәліметтер сапалық сипаттамаға айналуы мүмкін?
Өлшеу құралдарының дамуы немесе жаңа түрлерінің шығуына қарай көптеген сандық сипаттамалар сапалыққа айналуы мүмкін (мысалы, түстерді санмен көрсетуге болады).
🔹 3-топ: Деректерді өңдеу және талдау тәсілдері
1. Деректерді өңдеу және жүйелеу дегеніміз не?
Деректерді өңдеу – оларды болашақта қолдану үшін ыңғайлы формаға келтіру шаралары. Жүйелеу дегеніміз – деректерді айқын белгілері бойынша топтарға («Климаты», «Халқы», «Шаруашылығы» т.б.) бөліп, ыңғайлы формаға келтіру.
2. Деректерді өңдеу нәтижесінде ақпарат қандай жаңа формаларға ауысады?
Деректерді өңдеу нәтижесінде ақпарат жаңа формаға: кестеге, мәтінге, графикалық материалдарға ауысады.
3. Мәтін түріндегі қайталама мәтіндерге нелер жатады және олар қалай дайындалады?
Библиографиялық тізімдер, конспект, реферат, тезис, аннотация, рецензия (пікір) жатады. Қайталама мәтіндерді дайындау барысында мәтін көлемі қысқартылады (компрессия жасалады).
4. Графикалық материалдардың географиядағы рөлі қандай және оларға не жатады?
Олар нысандар мен құбылыстардың құрылымын, динамикасын көрнекі, мәнерлі және салыстыруға ыңғайлы етеді. Оларға карта, сызба, профиль, диаграмма, кесте жатады.
5. Географиялық деректерді талдау дегеніміз не және «Ақпарат» деген не?
Талдау – бұл тұтас нысанды (затты, құбылысты) құрамдас бөліктерге ойша немесе материалдық бөлу тәсілі. Ал Ақпарат – бұл нақты міндеттерді шешу барысындағы деректердің түрлену және талдау нәтижесі.