Бұл бет оқушыларға әділ ойлау, жауапкершілік сезіну, шындықты мойындау және ортақ іске адал қарау туралы түсінік береді. Ішінде ұзақ мәтін, жобалық жұмыс, тест, жағдаят және қорытынды тапсырма бар.
Әділдік пен жауапкершілік туралы кең әрі мазмұнды түсінік беретін ұзақ мәтін.
Әділдік — адам бойындағы ең асыл қасиеттердің бірі. Әділ адам шындықты бұрмаламайды, біреуді орынсыз кінәламайды, өзіне де, өзгеге де бірдей талап қояды. Ол шешім қабылдағанда жеке көңіл-күйге немесе таныстыққа емес, нақты дәлел мен ортақ мүддеге сүйенеді. Әділдік бар жерде сенім артады, ал сенім бар жерде қоғам да, ұжым да берік болады.
Жауапкершілік — өз ісіңе, сөзіңе және таңдауыңа есеп бере алу қабілеті. Адам уәдесінде тұрса, тапсырманы уақытында орындаса, өз міндетін жалтармай атқарса, бұл оның жауапкершілігін көрсетеді. Жауапкершілік тек үлкендерге ғана емес, оқушыға да, жасөспірімге де керек. Себебі мектепте алған тәртіп пен әдет кейін өмірде үлкен жетістікке жетудің негізін қалайды.
Әділ және жауапты адам ортада сыйлы болады. Ол өзін ғана ойламай, ұжымның да жағдайын ескереді. Біреудің еңбегін бағалай білу, қателікті түзету, маңызды кезде дұрыс шешім қабылдау — осындай мінез адамның азаматтық деңгейін көрсетеді. Егер әр адам өз ісіне мұқият қарап, әділ болуға тырысса, онда реніш азайып, түсіністік көбейеді.
Мектеп өмірінде бұл қасиеттер өте қажет. Сыныпта тәртіп сақтау, тапсырманы көшірмей орындау, ортақ жұмыста үлес қосу, сыныптастарыңа құрметпен қарау — бұлардың бәрі жауапкершілік пен әділдікке жататын әрекеттер. Сондықтан бұл екі қасиет бір-бірін толықтырып, адамның мінезін бекітеді.
Қорытындысында, әділдік пен жауапкершілік — қоғамның тыныштығын сақтайтын, адамды шыншыл, еңбекқор және сенімді ететін рухани тірек. Осындай қасиеттері бар адам қай жерде жүрсе де өз ісімен үлгі бола алады.
• Әділдік — шындыққа сүйену.
• Жауапкершілік — өз ісіңе есеп беру.
• Сенім — дұрыс әрекеттен туады.
• Құрмет — әділ қарым-қатынастың нәтижесі.
• Тәртіп — жауапты адамның белгісі.
Бұл бөлімде оқушы өз ойын жүйелеп, шағын жоба жасау арқылы әділдік пен жауапкершілікті өмірмен байланыстырады.
Сен өз сыныбыңда әділдік пен жауапкершілікті қалай нығайтуға болатыны туралы шағын жоба құрастырасың. Жоба тек қағазға жазылған ой емес, нақты әрекетке бағытталуы керек. Мысалы, сыныптағы кезекшілік жүйесін әділ ұйымдастыру, тапсырмаларды бөлісу, бір-бірін тыңдау ережесін құру, кешіккен жағдайда жауапкершілік белгілеу сияқты ұсыныстар енгізуге болады.
Жобаның бірінші бөлігінде сыныптағы қазіргі жағдайды сипатта. Екінші бөлігінде қандай мәселе бар екенін анықта. Үшінші бөлігінде ол мәселені шешудің нақты жолдарын жаз. Төртінші бөлігінде өз жобаңның пайдасын түсіндір. Жобаңда қысқа емес, толық әрі дәлелді ойлар болсын.
Жобаның соңында мына сұрақтарға жауап бер: әділ орта қандай болады? Жауапты адам қандай әрекет жасайды? Сыныпта бір оқушы қателессе, оны қалай түзету керек? Неліктен әркім өз үлесін адал орындауы тиіс?
1. Сыныптағы әділдікке қатысты 3 мәселені жаз.
2. Әр мәселені шешудің 2 жолын ұсын.
3. Өз сыныбың үшін 5 ереже құрастыр.
4. «Жауапкершілік күнделігі» деген шағын парақша жаса.
5. Жобаға қорытынды ой жаз: әділ орта не үшін керек?
6. Жобаңды сынып алдында 2–3 минутта таныстыруға дайындал.
Сұрақтарға жауап беріп, әділдік пен жауапкершілік туралы біліміңді тексер.
Төмендегі ұзақ мәтінді оқып, шешім қабылда. Бұл жағдай әділдік пен жауапкершілікті салыстырып ойлануға көмектеседі.
Мектепте сынып оқушылары бір апталық жоба дайындады. Жобаны орындау кезінде төрт оқушы өте белсенді жұмыс істеді: олар ақпарат жинады, сурет жасады, мәтін жазды және презентацияны дайындады. Ал бір оқушы жұмыстың маңызды бөлігін соңына дейін орындамай, тек дайын нәтижеге қосылғысы келді. Жоба қорғалған кезде сол оқушы да ең жоғары баға алуды талап етті.
Сыныпта бұл жағдайға байланысты түрлі пікір шықты. Бірі: «Ең көп жұмыс істегендер жоғары баға алуы керек» деді. Екіншісі: «Топ болған соң бәріне бірдей баға қою керек» деді. Үшіншісі: «Әр адамның еңбегін әділ бағалау керек» деп ой айтты. Мұғалім балаларға қарап, әділдік деген тек бірдей қарау емес, әркімнің қосқан үлесін ескеріп бағалау екенін түсіндірді. Жауапкершілік те дәл осы жерде көрінеді: өз міндетін адал орындаған адам еңбегінің бағаланғанын көреді.
Осы жағдай бойынша сен қандай шешім ұсынар едің? Әркімнің еңбегін қалай әділ бағалауға болады? Қандай ереже болса, келесі жолы мұндай түсініспеушілік болмайды?
1. Бұл жағдаятта ең басты мәселе неде?
2. Неліктен тек дайын нәтижеге қосылу дұрыс емес?
3. Әр адамның еңбегін өлшеудің қандай әдісі болуы керек?
4. Топ ішінде жауапкершілік қалай бөлінуі тиіс?
5. Мұндай жағдайда мұғалім қандай әділ шешім қабылдауы мүмкін?
6. Осы оқиғадан қандай сабақ алуға болады?
Бұл бөлімде оқушы өз ойын еркін, толық әрі нақты түрде жазады.