II. Үлгерімі төмен оқушылармен жұмыстың теориялық негіздері

Үлгерімі төмен оқушылар — оқу бағдарламасын меңгеруде қиындық көретін, оқу тапсырмаларын орындауда тұрақты қателіктер жіберетін және білім-білік дағдылары жеткіліксіз оқушылар. Олар оқу қарқыны баяу, өз бетімен жұмыс жасау дағдылары төмен, және үлгермеу себептері әртүрлі болуы мүмкін:

• оқуға қызығушылықтың төмендігі;
• зейіннің тұрақсыздығы;
• есте сақтау қабілетінің әлсіздігі;
• ойлау қабілетінің баяу дамуы;
• тілдік қордың жеткіліксіздігі;
• оқу және жазу дағдыларының қалыптаспауы;
• отбасы жағдайының әсері;
• педагогикалық қолдаудың жеткіліксіздігі.

Қазақ тілі пәнінде мұндай оқушылар жиі мына қиындықтарға тап болады: мәтінді дұрыс оқымау, сөздерді қате жазу, дыбыстарды шатастыру, сөйлем құрастыруда қателер, өзін жеткізе алмау және грамматикалық ережелерді қолдануда қиындықтар. Сабақтағы белсенділік төмен, сенімділік аз болады — сол себепті педагогтың психологиялық қолдауы маңызды.

Бұл бөлімде оқушылармен жұмыс жүргізудің негізгі әдістері — жеке оқыту, саралап оқыту, көрнекілік, қайталау, ойын және мадақтау — қарастырылады. Әр әдістің қысқаша сипаттамасы мен практикалық мысалдары берілген.

Жеке оқыту әдісі

Жеке жұмыс арқылы мұғалім әр оқушыға деңгейіне сай тапсырма береді, қателерін анықтап, түзетеді және өз бетімен жұмыс жасауға үйретеді. Мысалы: буынға бөлу, көшіріп жазу, сөйлем құрастыру.

Саралап оқыту

Сабақ тапсырмаларын деңгей бойынша бөлу ұсынылады — І деңгей: сөздерді оқу; ІІ деңгей: сөйлем құрастыру; ІІІ деңгей: мәтін құрастыру. Бұл оқушы мотивациясын арттырады және әркімге қолжетімді жұмыс береді.

Көрнекілік және ойын әдістері

Суреттер, карточкалар, кестелер, сызбалар арқылы материал тез және оңай түсініледі. Ойын түрлері ("Артық сөзді тап", "Сөз құрастыр", "Кім тез оқиды?") сабақтың қызықты өтуіне көмектеседі.

Қайталау және мадақтау

Қайталау материалды бекітеді (ауызша, жазбаша, ойын арқылы). Мадақтау оқушының сенімін арттырады және белсенділігін күшейтеді — қарапайым сөздер: "Жарайсың!", "Өте жақсы!" жеткілікті.

Білім сапасын арттыру — оқушылардың оқу материалын толық меңгеруі, білімді дұрыс қолдануы және тілдік дағдылардың қалыптасуы арқылы жүзеге асады. Негізгі бағыттар:

• Жүйелі жаттығулар: қарапайымнан күрделірекке дейін бірізді түрде беру.
• Сөздік қорды дамыту: жаңа сөздер, сөздік дәптер жүргізу, сөйлем құрастыру.
• Мәтінмен жұмыс: оқу, түсіну, сұрақтарға жауап беру, мәтін бойынша әңгімелеу.
• Көрнекілік құралдар: суреттер, карточкалар, кестелер — тез түсінуге көмектеседі.
• Жеке және қосымша жұмыс: кемшіліктерді анықтап, арнайы тапсырмалар беру.
• Ойын элементтері: қызығушылық пен белсенділікті арттырады.

Осы шараларды жүйелі түрде қолдану арқылы үлгерімі төмен оқушылардың тілдік дағдылары мен оқу қабілеті айтарлықтай жақсарады.